About tamcominh

...

Văn tế sống làng Kiến

Văn tế sống làng Kiến

Hởi ôi !

Xây cất rần rần, tanh bành phố xá
Kiến bầy lúc nhúc. chen chúc dành ăn.

Nhớ khi xưa…

Vào trường khó khăn, sợ đi quân dịch
Trước mắt trường thi, sau lưng nghĩa vụ

Chưa biết bon chen, chẳng rành chạy chọt
Sáng chăm học hành, chiều chơi tối ngủ.

Thuốc lá, cà phê, rươu bia bù khú, không đứa nào ghiền
Gmail, Fây-búc, Youtube sô hàng, “dek” ma dám rủ.

Luyện thi khối A, đăng ký thầy Vũ, thầy Dụng, thầy Hưng,
Vẽ tĩnh vật chì , đầu quân cô Xuân, thầy Phương, thầy Ngự

Mười một, mười hai, luyện thi quyết liệt, nhan sắc bơ phờ
Hết tết, ra Giêng, chứng giấy rối mù, mặt mày ủ rủ.

Con “ngụy quyền”, bố đang “mút mùa”, bị rớt là “sua” (sure)
Cháu ba-ke, ba đời cùng thi, làm gì chẳng đỗ.

Nghe hung tin rớt, mặt sầu sa chữ nãi, định mua thuốc quyên sinh
Thấy “báo đậu” về, lòng rộn tít cung mây, muốn mượn tiền khao rượu

Tội nghiệp thay !

Ngó thủ tục đầu tiên, ông bà già chạy đôn chạy đáo
Ngoài nở mày nở mặt, trong chăn có rận mấy người hay

Tuyển sinh đại trà, sân trường bãi xe trông lúc nhúc
Đào tạo quá tải, chất lượng đầu ra hóa bầy hầy

Mạnh trò trò binh,
Mặc thầy thầy dạy

Tuần họa thất, kiếm ne “chui”, rủi thầy Ngự đi càn, ne chạy làng trốn sạch, patron lảnh ôm sô !
Lúc học nghề, xin vẽ phụ, hên chú Sang bảo kê, ai nấy cũng yên lòng, các ne ai không khoái ?,

Chuyện hay không để ý, chuyện xàm xí khoái bu
Môn chính học quơ quào, môn tào lao thấy oải

Đóng tiền thi lại, nộp trễ bài, bị giáo vụ chửi như con
Thi rớt học kỳ, lo lệ phí, mượn bạn bè tiền phát ngại.

Gặp khó ló khôn, đầu gối phải bò, chầu chực nhà thầy, năn nỉ cho qua
Cùng đường kẹt lối, tình đổi điểm trao, chi đẹp hầu bao, nghĩ mà kinh hãi.

Cày di-plôm ra trường, đi làm công kiếm sống, cầu trả nợ mấy năm qua
Bám cao học chờ thời, cầu tiến chức thăng quan, mong giàu lên trông thấy

Hậu quả thì…

Tốt nghiệp ào ào, kế hoạch vỡ tan, mỗi năm Kiến ra ngàn mạng
Tay nghề lọng cọng, binh lụi như thánh, trau chuốt le lói 3D,

Mồm miệng đỡ chân tay, tài hèn chí cả, nổ sập nhà lồng
Cần cù bù năng khiếu, lắm Kiến nhiều thầu, đông nhiều vô kể

Có gan làm giàu, nghe công trình là hốt, nhá hàng hù phối cảnh, chủ đầu tư lé mắt khen tới khen lui
Lấy nghề dạy nghề, thấy dự án là quơ, binh lủng nát tanh bành, thương chủ nhà đau lòng khóc cha khóc mẹ

Tiền lại quả từng bên sòng phẳng, chẳng thiếu một chai
Phí bôi trơn các cửa hợp tình, không sai nửa vé.

Hết hạn chứng chỉ, dự án kẹt nằm co
Vào kỳ thanh tra, hồ sơ moi chết mẹ.

Vớ phải kèo thơm, nhậu SML (sấp mặt L.) tận tăng cuối, phê tới bến, tiền tỷ chẳng xi-nhê
Ôm nhằm độ quỵt, lòng đau như hoạn mấy tháng trường, khổ nhà thầu, nợ nần thêm bê trễ.

Thằng làm không hết việc, than tìm ne giỏi khó vô vàng
Đứa thất nghiệp queo râu, nổ “trúng công trình làm không xuể” !

Sư-đệ tranh dự án, sẵn sàng phá giá, kệ cha nghĩa thầy trò
Anh em giành công trình, quyết liệt chơi nhau, bỏ mẹ tình huynh đệ.

Béo cò đục nước, đô thị tan hoang.
Tấc đất tấc vàng, đại gia xâu xé.

Trời mưa ngập lụt, nằng cực như lò
Giá đất leo thang, dân oan vô kể.

Ôi thôi…

Lúc suy thời khánh kiệt, thầy tài giỏi như chuối chín cây,
Thuở mạt nghệ lôm côm, Tổ linh thiêng bó tay chịu trận.

Lửa thử vàng, gian nan thử sức, ráng chung tay gạn đục khơi trong
Công mài sắt, hiệp lực đồng tâm, mong góp sức thay thời đổi vận.

Ba hồn chín vía mấy Kiến tụ hội về đây!
Có linh xin hưởng… dùm tui lẹ lẹ một cái !

Advertisements

Học và dạy kiến trúc

Học và dạy Kiến trúcKTS Cổ Minh Tâm.

  • Nguyên nhân khách quan trước đại học:

 Giáo dục: Từ giáo dục mầm non đến hết phố thông đã duy trì nhiều sai lầm từ phụ huynh học sinh lẫn phương pháp nếu theo quy định (vốn luôn cải cách nửa vởi). Trong giáo dục phổ thông, việc học theo bài mẫu, máy móc giải bài theo đáp án quy định [1]… nhiều năm đã làm mất đầu óc sáng tạo sau này. Giáo dục cá nhân có thói quen đọc sách chưa được chú trọng. Bản thân nếp sống và phong cách giới giáo viên cũng chưa đủ hình thành được tấm gương sáng cho học sinh noi theo.

  1. Gia đình: Về phía phụ huynh học sinh: Ai cũng mong muốn đời con mình phải sung sướng nên luôn đầu tư tối đa cho con cái. Tuy nhiên, do trình độ hạn chế nên họ muốn con em mình theo ý mình hơn là theo khả năng bẩm sinh từng cá nhân trẻ. Đồng thời tâm lý đám đông “làm cho giống người ta” và muốn con mình hơn người khác mà rất nhiều trẻ thành “cỗ máy học tập ngày đêm” mất hẳn cả tuổi thơ hồn nhiên. Mặt khác, do ít người nắm tâm lý trẻ em nên trẻ bị học những thứ mà không phù hợp đô tuổi phát triền khiến tiềm năng sáng tạo bị thui chột [2]; hay phải học thêm những môn với yêu cầu trái ngược nhau. [3]Ngoài ra cách dạy con kiểu độc tài, gia trưởng đã làm trẻ mất tính độc lập trong mọi việc.
  2. Luyện thi vào đại học: Một thời gian dài trong thời bao cấp, đã có nhiều thí sinh (thường là thí sinh ở tỉnh) thi vào ĐHKT vẫn chưa hình dung mình học để làm cái gì và yêu cầu phải có năng khiếu cơ bản ra sao. Đại đa số có tư tưởng “miễn có vào đại học cái đã”. Bấy giờ, quy định chỉ cho thi sinh nộp đơn thi vào một trường duy nhất kèm các tiêu chuẩn ưu tiên gắt gao (khoảng 14 đối tượng) nên đầu vào rất gay gắt. Đối với luyện thi vào kiến trúc, môn vẽ có thể học sớm trước mấy năm, nên việc học môn toán, lý còn lại nhẹ nhàng hơn khi thi vào trường khối A khác.

Các sinh viên “hệ hợp đồng” không phải trải qua thi tuyển là thế hệ được đào tạo đại trà đầu tiên sinh lạm phát kiến trúc sư.

Về sau, dù chế độ thi tuyển thoáng dần, nhưng với việc thu nhận ồ ạt sinh viên tại nhiều trường đại học nhằm mục đích lợi nhuận nên chất lượng đầu bị hạ thấp hơn trước.

Trình độ của sinh viên kiến trúc mới vào trường thế nào đã rõ !

  • Học Kiến trúc

 Sinh vên mới vào đã ô hợp, lại còn bị sinh viên đàn anh “xúi bậy” như sau: mình cứ làm concept cho tốt, không cần học nhiều, những thứ còn lại sau này có sẵn họa viên và kỹ sư lo. Suy nghĩ này sai len lỏi và càng lan rộng trong sinh viên. Mặt khác, những thói hư tật xấu để tự thể hiện mình (cafe, thuốc lá, nhậu nhẹt, tính trễ nãi “sarết”) làm thế hệ sinh viên thêm bạc nhược với tác phong lề mề trễ nãi.

Có thời gian từng có nhiều sinh viên “ở tỉnh gởi lên đi học” hay các khóa “chuyên tu, tại chức”. Những thành phần sinh viên này đã đi học thì có bằng tốt nghiệp là tất yếu !

Hoc hỏi ý tưởng lẫn nhau là đặc thù của môn kiến trúc đã dần biến tướng thành copy bài nhau gây thói xấu và hệ lụy sau này. Nhiều thầy từng hy vọng mỗi lớp chỉ cần có một, hai anh giỏi để có thể kéo lớp tiến bộ theo mà không tìm thấy. Hơn nữa tính thụ động trong học tập từ thời học phổ thông làm giảm hiệu quả học đại học.

Một thời gian dài với quan niệm “đầu vào luôn khó hơn đầu ra” nên sinh viên khi đã vào trường đều sinh lười, mất động lực học tập, đúng ra là không cần học (cũng được tốt nghiệp như mọi người).

Ngoài ra qua bảng thống kê các môn học kiến trúc của tôi (1987-1992), đọc giả sẽ hình dung rủi ro rớt môn phụ của chúng tôi từng trải rất vô lý (do thầy khó hay không có trình độ, ưa trù dập, thích quan trọng hóa môn phụ… và nhất là lãng phí thời gian). Với tỷ lệ này, thấy rõ thời gian đầu tư nghiên cứu đồ án chuyên môn quá thấp.

 

Năm học Hạng mục Học kỳ 1 Học kỳ 2 Tổng
tiết học/năm
% số tiết
lãng phí/năm
Năm 1          
(87-88) Tổng số tiết (Không tính đồ án) 394 388 782  
  Các môn không cần thiết     175 22.38
  Nga văn 42 75 117  
  Thể dục 28 30 58  
  Các môn rủi ro cao khác
(thầy trù dập hay thầy khó, dễ rớt…)
(theo quan điểm tác giả)
    309 39.51
  Toán 84 45 129  
  Hình họa 98 82 180  
Năm 2          
(88-89) Tổng số tiết
(Không tính đồ án)
704 313 1017  
  Các môn không cần thiết     498 48.97
  Quân sự 4 tuần (ước tính = 240 tiết) 240   240  
  Thể dục 42   42  
  Nga văn 80 46 126  
  Triết 45 45 90  
  Các môn rủi ro cao khác:     241 23.70
  Toán 56   56  
  Sức bền 75   75  
  Quang học   30 30  
  Cơ kết cấu   80 80  
Năm 3          
(89-90) Tổng số tiết
(Không tính đồ án)
386 375 761  
  Các môn không cần thiết     391 51.38
  Kinh tế chính trị 48 42 90  
  Nga văn 61   61  
  Quân sự 4 tuần   240 240  
  Các môn rủi ro cao khác:     170 22.34
  Khí hậu nhiệt 35   35  
  Nguyên lý công nghiệp 60   60  
  Âm học   35 35  
  Cấu tạo công nghiệp   40 40  
Năm 4          
(90-91) Tổng số tiết (Không tính đồ án) 330 495 825  
  Các môn không cần thiết     235 28.48
  Chủ nghĩa CS khoa học 60   60  
  Ls Đảng   60 60  
  Mỹ học   30 30  
  Đồ án Thi công   40 40  
  Đo đạc 45   45  
  Các môn rủi ro cao khác:     160 19.39
  Điện 45   45  
  Thi công   75 75  
  Đồ án thép   40 40  
Năm 5          
(91-92) Tổng số tiết (Không tính đồ án) 385   385  
  Các môn không cần thiết     270 70.13
  Lịch sử nghệ thuật 60   60  
  Nga văn 30   30  
  Môi trường cây xanh 45   45  
  Kinh tế xây dựng 60   60  
  Chuyên đề 75   75  

 

Nhiều sinh viên cũng chịu khó thực tập bên ngoài với các đàn anh KTS, cũng là một hình thức làm thêm tự trang trải. Tuy nhiên, việc này thường ảnh hưởng đến việc học do đồng tiền cám dỗ. Từng có anh sinh viên nghỉ học giữa chừng để … đi ra lãnh thầu công trình !

Trong môi trường kinh tế và cạnh tranh đã quần chúng hóa việc học và dạy, coi nhẹ chất lượng. Và chế độ học phí làm nảy sinh suy nghĩ “trường ăn tiền mình thì phải cho mình đậu, nếu không mình đi qua trường khác” đã làm hỏng tư tưởng sinh viên.

Tâm lý đám đông bắt chước hình thức làm bài không hợp lý với những yêu cầu vốn không bắt buộc) luôn tồn tại làm mất thì giờ và chất lượng bài làm mà người thầy không có biện pháp ngăn chặn (thể hiện bài bằng photoshop, vẽ những thứ vô ích, đưa ra những phương án chọn một cách hình thức …)

Chất lượng đào tạo kém khiến ra trường thất nghiệp làm nản lòng sinh viên trước tương lai mờ mịt. 

  • Dạy Kiến trúc

 Một người thầy của chúng tôi từng nói:

“Trường Kiến trúc ai dạy cũng được và ai học cũng được”

Câu nói vẫn duy trì hiệu lực từ 30 hơn năm nay !

Lâu nay, trường từng thu nhận một số thầy chưa đủ khả năng sư phạm, thậm chí là thiếu chuyên môn hay non tay nghề (SV mới ra trường) để giảng dạy sinh viên. Nguy hại là họ dạy cho sinh viên năm thứ nhất !. Đây là sai lầm lớn.

Môn chính được coi nhẹ và các môn phụ không cần thiết chiếm đa số với những đồ án môn nặng hơn yêu cầu thực tế. Và kiến thức các môn phụ này không ai dám thuê KTS thực hiện vì luôn có chuyên gia có liên quan thực hiện (đo đạc, dự toán, thiết kế biện pháp thi công, điện, nước…)[4]. Đồng thời, những thầy dạy môn phụ ký hợp đồng giảng dạy với trường kiến trúc chưa hình dung phạm vi mức độ nào là vừa đủ cho sinh viên kiến trúc. Có người lại quá quan trọng môn học của mình, nên đã dạy quá nhiều cho sinh viên tạo tácdụng ngược.

Nhiều hạng mục chuyên môn cần thiết cho sinh viên (liên quan đến tiêu chuẩn, luật xây dựng..) lại bị bỏ quên. [5]

Nói về chất lượng môn học chính (thiết kế đồ án, học cấu tạo kiến trúc), do trình độ đầu vào sinh viên đã không đạt nên các thầy lâm vô thế kẹt tiến thoái lưỡng nan. Có thầy than với tôi rằng: “Chấm đàng hoàng thì rớt hết, còn bị sinh viên thù oán ! Đã vậy còn bị mang tiếng dạy dở và bị ở trên ra lệnh cộng thêm điểm để cải thiện kết quả thi”. Những sinh viên rớt đồ án còn phải làm bài trả nợ song song với việc nghiên cứu đồ án mới. trước tình hình đó nhiều thầy cũng nản lòng và chấm đậu bài trả nợ phứt cho xong [6] !Đó là chưa bàn sâu đến phương pháp nghiên cứu đồ án hiện nay đã tụt hậu và lệch lạc so với phương pháp trường kiến trúc xưa nay.

Ngay các môn học chính, nhiều thầy quan trọng những yếu tố phụ (mô hình, phối cảnh) làm sinh viên mất thêm giờ nghiên cứu thiết kế mà chú trọng hình thức trình bày hào nhoáng bên ngoài. Có một thời gian, chương trình đồ án chuyên môn duy trì một “khung chương trình” tức là mỗi năm đều thực hiện rập khuôn những đồ án như nhau và người thầy không cần đầu tư để đưa ra đề mới khiến chương trình học không cải tiến nổi. Trong quá trình dạy và học, khái niệm phản biện tranh luận giữa thầy và trò (nhằm giúp nhau tiến bộ) chưa được coi trọng nên hiện tượng thầy trù dập trò hay thầy áp đặt trò không tránh khỏi.

Với việc học quá nhiều môn phụ kèm kết quả dạy và học không tới nơi buộc nhiều sinh viên phải xin học thêm ngoài giờ như học sinh phổ thông với một học phí đôi lúc không phải là rẻ. Nghịch lý này lại được xem là chuyện bình thường trong trường đại học ! [7]

Trong hệ thống quản lý, sự quan liêu của phòng giáo vụ (nay còn gọi là phòng đào tạo) tạo nhiều bất mãn trong giới sinh viên lẫn cả các thầy. Đã một thời gian phòng giáo vụ đã thay phòng tài chánh đứng ra thu tiền thi lại, làm đồ án trả nợ của sinh viên và trích phần trăm trả cho các thầy tạo nhiều tiêu cực lộ liễu. Việc này làm nản lòng thầy và trò mà không biết kêu ca vào đâu và ảnh hưởng chất lượng dạy và học. Phòng giáo vụ từng tự tiện can thiệp vào việc giảng dạy cũng như ra những quy định vô lý (điểm danh, kiểm tra giữa học kỳ, ai không đủ bài kiểm tra sẽ bị cấm thi, đóng tiền trả nợ…) làm ảnh hưởng đến chất lượng giảng dạy không ít.

  • Về phía người tuyển dụng:

Cá nhân tôi, khi mới ra trường, cũng phải tự học lại rất nhiều thứ mà nhà trường đáng lẽ phải dạy !

Việc đào tạo tính hình thức gây thiệt thòi cho sinh viên mới ra trường với nhiều lổ hổng kiến thức và kinh nghiệm. Tinh hình kinh tế thị trường chụp giựt khiến phần đông KTS nghiêng về khả năng biểu diễn phối cảnh “hù” khách dưới cái gọi là ”concept” với năng lực khai triển thiết kế kỹ thuật bị hạn chế.

Ngoài các văn phòng thiết kế bậc trung trở lên thường có những người đảm trách từng mảng chuyên môn ngoài thiết kế. Những văn phòng nhỏ thì KTS buộc phải đảm nhận thêm những mảng thủ tục ngoài thiết kế thì việc tuyển KTS làm việc đúng yêu cầu càng khó khăn. Nhưng điểm chung là hầu hết các công ty buộc phải đào tạo lại các KTS mới ra trường cho phù hợp công việc cụ thể. Kỹ năng khai triển thiết kế kỹ thuật, thường là điểm yếu ở các KTS mới ra trường, là hậu quả từ những đồ án có tính trình diễn ở trường. Cách đào tạo của nhà trường, nếu không muốn nói là nửa mùa, đã xa rời thực tế làm việc bên ngoài.

Số lượng sinh viên hàng năm ồ ạt ra trường [8] và tập trung chủ yếu tại các thành phố lớn làm phức tạp hóa tình hình xã hội nói chung (thất nghiệp, làm việc trái nghề) và ảnh hưởng chất lượng xây dựng nói riêng (làm ăn chụp giựt, phá giá, xây nhà chất lượng kém).

Thực trạng dạy và học đã nêu dù chưa đầy đủ cũng đã cho thấy là một hậu quả tích lũy từ hàng chục năm chứ không phải do ngày một ngày hai mà có. Những biện pháp qua các quy định hiện nay chỉ là phần ngọn như đem dầu chữa cháy. (25-9-2017)

 

[1] Tôi có biết một trường hợp câu hỏi đề thi như sau: “Định nghĩa tam giác vuông” trong đó có hai câu đáp án như sau  a) Tam giác có một góc vuông; b) Tam giác có một góc bằng 90 độ . Nhưng đáp án a mới là đúng !

[2]Rèn chữ là một thí dụ lãng phí thì giờ của trẻ thay vì cho trẻ chơi những trò chơi trí tuệ hay học ngoại ngữ. Ở tuổi trí não đang phát triển tốt thì lại buộc trẻ ngồi hàng giờ rèn chữ theo mẫu quy định. Đây là trường hợp triệt tiêu óc sáng tạo điển hình.

[3] Cụ thể có trẻ vừa học đàn (đòi hỏi tay phải mềm mại) vừa học võ (đòi hỏi tay chân cứng cáp).

[4] Đây là hậu quả thời bao cấp với quan niệm mổi KTS khi được chuyển công tác vùng sâu vùng xa có khả năng tự xoay sở khi công việc thiếu nhân lực. Khái niệm này lạc hậu trong giai đoạn chuyên môn hóa hiện nay.

[5] Thế hệ sinh viên chúng tôi chỉ biết khái niệm quy chuẩn, tiêu chuẩn, cũng như các quy trình thiết kế sau khi ra trường đi làm. Vì trong trường hoàn toàn không dạy đến.

[6] Năm 1989, trường chúng tôi có quy định đồ án trả nợ dù lớn hay nhỏ đều phải tập trung vẽ xong trong vòng 2 ngày ! (Trong khi làm một đồ án phải tập trung trong họa thất vẽ ròng rã từ thứ hai đến trưa thứ bảy). Đã có thầy lên tiếng phản đối nhưng không kết quả.

[7] Môn học thể dục năm II của chúng tôi là môn bơi lội và với số lượng sinh viên trong lớp đông nên giờ học bơi là ngâm mình trong nước là chính. Để đạt kết quả thi học kỳ, nhiều người phải xin học thêm môn bơi lội ngoài giờ. Nghe tưởng chơi mà là thật !

Bấy giờ có những môn được tính học phí theo giá chỉ vàng. Nhất là các môn buộc phải thi tuyển giai đoạn. Đó là thế hệ sinh viên sau khóa chúng tôi phải chịu đựng.

Hịch làng Kiến

Hịch làng Kiến.

 

Ta thường nghe:

Imotep tài năng tuyệt đỉnh khiến được Ai Cập phong thần.

Kiến Tổ thời Hy-La đã để lại các công trình bất tử mà nay Kiến ta vẫn phải luôn học hỏi.

 

Xưa nay các Kiến vô danh đã quên mình tạo ra nhiều công trình để đời thì thời nào chẳng có ? Nếu họ khư khư sống hưởng thụ, đam mê tửu sắc thì đến chết cũng chẵng được một tác phẩm nào, làm gì được lưu danh trong Kiến sử ?

 

Các Kiến vốn là:

Những kẻ hậu sinh, từ nhỏ quay cuống học thêm theo bài mẫu nên riết sợ đọc sách, khi nghe ta kể thì nửa tin nửa ngờ, ngơ ngác như Từ Thức rời cõi thiên thai.

 

Thôi chuyện xưa thế giới không dám lộn bàn. Nay ta lấy Sử nhà trước mắt mà nói:

Nguyễn An là người thế nào mà Tử Cấm Thành Bắc Kinh ai thấy cũng đều thán phục ?

Đào Duy Từ tài năng ra sao mà bước Nam tiến của Chúa Trịnh phải bị triệt trước Lũy Trường Dục ?

Đinh Công Tráng có học quy hoạch không mà chiến lũy Ba Đình dám ngang ngửa với hỏa lực địch mười lần mạnh hơn ?

Hòn Ngọc Viễn Đông văn minh ra sao mà lân bang từng thèm thuồng mơ ước ?

Đó là những vết son lịch sử đến ngày nay nghe lại vừa tự hào vừa luyến tiếc !

Những người ấy hỏi ai có bằng cấp như ngày nay ? Ai có chứng chỉ hành nghề qua sát hạch ? Ai được học hành và nếm mùi đóng tiền trả nợ đồ án như các Kiến ngày nay ?

Kiến nào chứng minh họ đạt đủ ba điều kiện này thì ta thề xé bằng, từ bỏ làng Kiến cho khỏi chật đất.

 

Huống chi:

Ta cùng làng Kiến vốn dòng chính quy,

Sinh ra vào thời bát nháo,

Lớn lên gặp buổi bon chen.

Lén nhìn đô thị tan hoang với những công trình dị hợm với các chi tiết lố lăng băm nát bộ mặt đô thị;

Nghe chủ đầu tư nào cũng chém gió khoe công trình mình là điểm nhấn đặc trưng đô thị hiện đại; với chứng chỉ “xanh” hoành tráng;

 

Vậy mà:

Không gian xanh trụi lủi;

Mùa nắng thì nóng như cái lò;

Mùa mưa bì bỏm sình lấy rác rưởi.

Khác nào một nồi lẩu tạp, húp vào chỉ tổ mang bạo bệnh về sau.
Ta thường tới bữa binh bài, cả đêm thức trắng, đầu như búa bổ, xé chục tờ calque, đau lưng mỏi gối quậy cỏ cùng ne..  chỉ giận chưa có ý hay đột phá để thuyết phục khách hàng. Dẫu cho sự nghiệp thành công duy nhất một công trình để đời thì dù phải giải nghệ sau đó ta cũng nguyện xin làm.

Nay thì các Kiến:

Sống trong thời đại công nghệ thông tin,

Muốn tìm thì search Google,

Muốn xem thì vào Youtube,

muốn làm quen thì vào Facebook,

muốn mua thì đặt Amazon.

Phương thiện học hỏi thiếu gì, đâu chỉ học ở trường là đủ ?

Non tay thì có đàn anh hổ trợ,

Sarết thì có ne vẽ giúp.

Có công trình thì cùng hợp tác.

Lúc rảnh rỗi thì chén thù chén tạc.

So với các nghề khác thì nghề Kiến cũng cao quý sang cả, nào có kém gì ?

 

Nay các Kiến:

Nhìn chất lượng đào tạo mà không biết lo,

Nghe hiệu trưởng trường ta tuyên bố “tui không quan tâm đến giá trị bằng cấp các anh” mà không biết thẹn.

Làm dưới trướng của xếp “tiền nhiều hơn chữ” mà không biết tức.

Bị quịt tiền mãi mà không biết căm.

 

Khổ thay:

Có Kiến lấy cà phê thuốc là làm vui.

Có Kiến đi nhậu lấy cớ là “đi bắt công trình” làm thói quen.

Có Kiến trùm chăn cho bản thân mình bất chấp quyền lợi cộng đồng.

Có Kiến chuyên nổ chém gió dụ thân chủ ký hợp đồng xong rồi tới đâu thì tới.

Có Kiến bỏ nghề đi làm cò chia chác phần trăm kể cả bán đứng anh em coi danh dự thua cái e-kê thâm sì móp méo ! …

 

Nay bất ngở có luật mới đưa ra làm khó cho Kiến thì:

Cà phê, thuốc lá, rượu bia không đủ để làm quên đi thực tại;

Chạy chọt cho cá nhân không thể làm lợi cho cộng đồng;

Tiền phần trăm không bao giờ giúp yên thân lâu dài.

 

Lúc này sáng mắt đã muộn:

Kẻ không có chứng chỉ hành nghề ra luật thì lại ra thông tư triệt đường làm ăn của Kiến.

Kiến đi học có bằng thì cũng chỉ xây nhà cấp bốn, không chứng chỉ thì bằng cũng vất đi.

Kiến có chứng chỉ thì sau 5 năm cũng reset lại số không.

Thế là Kiến già Kiến trẻ thành lứa cá mè đi thi sát hạch, đề thi sai đậu rớt khó lường.

Kiến thầy bị đứa đáng hàng con cháu hoạnh họe hồ sơ.

Kiến trò còn bị chửi trọc đầu không còn cọng tóc.

Thân Kiến mang danh cao quý mà chạy thủ tục bằng đầu gối nay có dám ngẩng mặt với đời chăng ?
Nay ta bảo các Kiến:

Nên lấy việc “đừng vì lợi nhỏ mà chuốc cái hại lâu dài” để làm nguy,

Lấy điều “Hợp quần là sức mạnh” để làm trọng.

Phải giữ lấy lương tâm đạo đức nghề nghiệp;

Tự mình trau dồi ý tưởng, rèn luyện tay nghề cho ai ai cũng tinh xảo, người người đều ý tưởng dồi dào.

Biết đoàn kết bảo vệ quyền lợi nhau thay vì phá giá giành ăn chơi xấu.

 

Như thế:

Chẳng những thiết kế phí của Kiến sẽ không bị chèn ép,

Nghề Kiến được bảo vệ và tôn trọng,

Dự án không bị Kiến ngoại giành mất,

Tác phẩm của Kiến được hãnh diện để đời làm chuẩn mực.

Lúc bấy giờ làng Kiến không muốn ngẩng cao đầu phỏng có được chăng ?

 

Bậc thầy làng Kiến đã dày công chọn lọc những tài liệu thiết yếu cho các Kiến từ những năm học đầu tiên. Nếu các Kiến chịu khó học hỏi, theo lời các thầy, thì có ngày thành đạt danh tiếng muôn đời, nhược bằng khinh bỏ các tài liệu này, trái lời thầy Kiến dạy bảo thì nên biết thân mà làm nghề khác.

Cho nên ta viết bài hịch này để các Kiến hiểu rõ bụng ta.

 

Kiến Lửa 2-12-2017  

(Gần sáng khó ngủ nảy ra ý nên viết vội để lưu lại – Chỉnh sửa ngày 10-12-2017)

THỜI GIAN BỊ ĐÁNH MẤT

Thời gian bị đánh mất – KTS Cổ Mình Tâm.

Trong công tác XD cũng như nhiều hoạt động khác, hiện nay còn nhiều những sự việc không hợp lý gây lãng phí thời gian tiền bạc lẫn công sức. Với nghề kiến trúc thì chúng ngăn cản sự sáng tạo và khiến KTS miễn cưỡng lo việc ngoài lề kiểu “đối phó-chụp giựt”.  Xin nói lên những khó khăn mà người làm nghề thiết kế xây dựng hay gặp, thậm chí buộc lòng phải tiếp tay với tiêu cực cho mau qua chuyện.

  1. Đòi hỏi quá đáng, thậm chí vô lý của chủ đầu tư:

Như từng viết trước đây, đa số chủ đầu tư có thói quen yêu cầu KTS thiết kế thêm vài ba phương án khác để chọn lựa. Với một sản phẩm trí tuệ đã đổ nhiều tâm huyết vào thì việc nặn ra những phương án chọn có tính miễn cưỡng để đối phó là chính với chất lượng thua hẳn phương án duy nhất. Và KTS luôn mất thời gian để vẽ những thứ thừa ấy.Nguy hại hơn, tôi từng chứng kiến chủ đầu tư bắt thiết kế làm trọn một bộ hồ sơ gần như hoàn chỉnh; sau đó vì tình hình kinh tế biến động, chủ đầu tư lại yêu cầu chỉnh sửa lại trọn bộ nhiều lần (tùy theo nhu cầu thời vụ của chủ đầu tư). Do sợ mất khách mà KTS phải chịu trận mà chìu khách khi đã lỡ “phóng theo lao” mà không dám đòi hỏi một phát sinh nào [1]. Có chủ đầu tư động tý bắt tư vấn phải bỏ tiền tàu xe đích thân đi họp theo yêu cầu (thường ngoài thỏa thuận của hợp đồng cũng như “đột xuất” liên tục)

Đặc biệt những thay đổi thiết kế theo ý chủ đầu tư trong quá trình thi công đã làm nản lòng  bên thiết kế, tất nhiên chất lượng công trình giảm đi nhiều.

  1. “Học bài” để sát hạch CCHN:

Việc ép buộc KTS cũng như những người làm công tác xây dựng khác phảihọc thuộc lòng những thứ không cần học thuộc là việc vô lý đã từng bàn trước đây. Nay tạm gác để nêu tiếp những yếu tố khác.

  1. Xoay quanh việc “con người- con dấu”
    1. Đóng dấu ký tên bản vẽ:

Cho đến nay bản vẽ thiết kế được giảm tải chỉ dừng tại việc chấp nhận chữ ký scan dán trên bản vẽ. Một phần đã giúp những người liên quan đến dự án (luôn cả giám đốc) không phải bỏ hàng giờ thay phiên ký “tươi” trên từng trang sau khi photo ra 5-7 bộ (thậm chí có lúc lên đến 13 bộ như tui từng chứng kiến !).

Sau đó, là quy trình đóng dấu “tươi” trên từng trang bản vẽ của các bên liên quan buộc hồ sơ được đóng gói gởi sang các công ty bạn trước khi đến tay chủ đầu tư. Và, chủ đầu tư cũng không thoát cảnh đóng dấu từng trang bản vẽ theo đúng thủ tục. Việc này tốn kém mọi mặt lẫn rủi ro hư hỏng do qua nhiều chặng.

Chưa kể còn thêm dấu thẩm định của các cơ quan chức năng.

Tất cả đều đổ thừa quy định bắt buộc phải thế !

Tại sao chúng ta không cho đóng dấu tươi của các bên một bộ gốc, sau đó photo ra tùy nhu cầu, kèm theo cd/dvd (chứa file gốc) để phân phát cho các bên liên quan ?Dù ai có gian ý muốn sửa đổi hồ sơ cũng không dám thực hiện do các bên đều có hô sơ như nhau để đối chiếu khi cần. Và bản gốc được giao chủ đầu tư lưu giữ sau cùng.

Sao không công nhận dấu giáp lai trên bản vẽ như cách áp dụng dấu giáp lại trên các công văn ?

  1. Xác nhận thủ tục giấy tờ:

Không đâu quan trọng con dấu như ở nước ta. Thêm hiện nay, bằng giả, chứng chỉ “chạy”, giấy tờ “ma” , đường dây “chạy chứng chỉ” đâu cũng có và công khai tiếp thị đường dây trên internet, thách thức pháp luật. Nguyên do lâu nay là sự trung thực của con người suy giảm do giáo dục suy đồi nên “không ai tin ai”. Và từ đó đòi hỏi một phương tiện khác để phần nào bảo đảm sự tin cậy. Rất nhiều giải pháp ngăn chận nhưng vô hiệu do luật thiếu tính răn đe. Và trò rượt đuổi kiểu đèn cù để đối phó của các bên dây dưa không dứt. Cuối cùng con dấu xác nhận là giải pháp “tạm thời nhưng lâu dài” nhằm quản lý sự trung thực của con người. Đó là về mặt lý thuyết.

Nhưng thực tế sinh ra rào cản mới phức tạp hóa vấn đề. Cụ thể việc làm bản khai kinh nghiệm, cũng như làm hồ sơ các loại, nảy sinh nhiều rắc rối buộc người trong cuộc phải bỏ tiền mà “chạy”. Đại đa số những người làm nghề xây dựng đi làm thuê từng bị đòi hỏi trình ra những hồ sơ , mà theo tinh thần TT17 gần đây, như sau:

  • Trình hợp đồng công trình đã thực hiện.(Theo đòi hỏi của TT17)
  • Biên bản phân công công việc. (Theo đòi hỏi của TT17)

Nói chung phải có những giấy tờ chứng minh những công trình đã thực hiện trước đây, kể cả chữ ký và con dấu xác nhận của công ty chủ quản. [2]

Ngoài việc có nguy cơ làm lộ bí mật khách hàng (theo tinh thần luật xây dựng đang soạn thảo khi phải trình hợp đồng), người làm nghề xây dựng làm thuê luôn gặp những rắc rối tạm liệt kê như sau:

  • Công ty cũ không ai rảnh lục lại hồ sơ cũng như làm giấy xác nhận đóng dấu cho những người cũ (đã ra đi, nay quay lại nhờ vả) có nhu cầu. Nếu ai từng có tranh chấp bất đồng với công ty cũ trước đây thì càng kẹt.
  • Hồ sơ lâu ngày bị công ty cũ làm thất lạc.
  • Do công ty cũ giải thể hay phá sản.
  • Hồ sơ là tài sản riêng/bímật của công ty đó không được chép tùy tiện.
  • Riêng biên bản phân công công tác kèm dấu công ty càng không có vì hiện nay làm việc qua email là chính, ngoại trừ nếu ai muốn ngụy tạo làm giả để nộp theo thủ tục.

Trong khi đó, những người làm tự do lại không cần có chữ ký con dấu của cơ quan chủ quản. Người nước ngoài làm thủ tục lại đơn giản hơn người trong nước. Chỉ khác nhau cái con dấu trong cùng một mục đích nộp hồ sơ!

Khác với nước ngoài, ta chưa biết coi trọng và tin tưởng các thư giới thiệu hay xác nhận kèm chữ ký của người giới thiệu dù có người đó có uy tín. Không có con dấu, thư càng không có giá trị ! Ai dù bất tài, miễn có bằng cấp le lói (có dấu) đều được trọng dụng cất nhắc trong khi những người thực tài luôn bị coi thường dù có nhiều kinh nghiệm. Con dấu vô hồn hiện chi phối mọi thứ của con người.

  1. Làm những thứ lặp lại không cần thiết:

Trong các dự án lớn mà những việc dưới đây như là những việc làm lại hai lần mất thời gian vô ích thậm chí còn mang lại rủi ro bị phạt oan uổng.

  1. Quy trình bảo trì:

Nghị định 46/2015/NĐ-CP, điều 38.2a có yêu cầu nhà thầu thiết kế xây dựng công trình phải nộp quy trình bảo trì cho chủ đầu tư. Từ đó gần như đánh đồng khập khễnh giữa nhà thiết kế (designer) với nhà cung cấp/sản xuất supplier/manufacturer). Thực tếchuyên môn của tư vấn thiết kế trong việc này không thể hơn nhà thầu, càng không hơn nhà cung cấp/sản xuất thiết bị về mặt bảo trì thiết bị/sản phẩm. Do đó quy trình bảo trì của tư vấn thiết kế in ra chỉ đối phó với luật mà chủ đầu tư cũng không dùng đến.

Điều 38.4 còn nêu: “Trường hợp có tiêu chuẩn kỹ thuật về bảo trì hoặc có quy trình bảo trì của công trình tương tự phù hợp thì chủ sở hữu hoặc người quản lý sử dụng công trình có thể áp dụng tiêu chuẩn kỹ thuật hoặc quy trình đó cho công trình mà không cần lập quy trình bảo trì riêng”, Việc này cho thấy ta có thể “copy” quy trình bảo trì khác để nộp vì cách bảo trì công trình thông thường gần như giống nhau (có chăng khác nhau về thiết bị của từng nhà cung cấp/sản xuất). Như vậy, việc bắt buộc nộp quy trình bảo trì nên xét lại.

Hơn nữa nội dung bảo trì mức thông thường (viết theo khả năng/phạm vi của bên thiết kế) đã sẵn trong đăc tính kỹ thuật (specifications). Nhưng tư vấn vẫn phải “tách lọc” toàn bộ chương bảo trì từ đặc tính kỹ thuật để làm ra quy trình bảo trì thêm lần nữa !

  1. Danh sách tiêu chuẩn áp dụng:

Nên quan niệm việc áp dụng TCVN tại VN là đương nhiên như mức tối thiểu bắt buộc và không cần phải viết lại. (Trừ trường hợp đề xuất tiêu chuẩn cao hơn TCVN thông thường hay tiêu chuẩn nước ngoài được trình chủ đầu tư duyệt trước khi áp dụng). Đàng này, nhiều dự án đòi hỏi tư vấn thiết kế phải bỏ thời gian lục lọi và liệt kê một danh sách tiêu chuẩn dài (kể cả những tiêu chuẩn khác thuộc về phần nhà thầuthi công, khảo sát, thí nghiệm…). Tất nhiên không tư vấn nào có thểnắm hết hoàn toàn [3], vì đa số ngoài phạm vi chuyên môncủa mình nên viết sai là bình thường (do tiêu chuẩn mới thay thế mà không hay). Tuy không gây hậu quả cho công trình nhưng với nghị định 121/2013/NĐ-CP thì nguy cơ bị phạt (theo (điều 9, 16, 23,..) là không tránh khỏivi phạm điều 83.3 luật Xây Dựng 2014 (lý do “áp dụng sai tiêu chuẩn”) dù cái sai  này “nằm trên giấy”và không hề gây thiệt hại cũng như chẳng có hậu quả nào để khắc phục. [4]

Từ đó, tư vấn không thể tránh những khoảng phạt (theo 121/2013/NĐ-CP) không đáng (điều 26.2c, 26.3b, 26.3đ, 26.3e)[5]

Và từ những lỗi nhỏ trên, chứng chỉ hành nghề của chủ nhiệm/chủ trì sẽ bị tước (Điều 26.4) dù do lỗi từ những người cấp dưới thực hiện (dù họ cũng có chứng chỉ hành nghề chuyên môn riêng). Mà mức độ vi phạm hiện chưa quy định cụ thể[6] và từ đó có nguy cơ sinh tiêu cực khi người ra quyết định xử phạt tùy tiện quyết định.

 

Trên đây là những liệt kê không đầy đủ những tồn tại buộc KTS cũng như nhiều người làm công tác xây dựng bị mất thời gian chuyên môn và từ đó gián tiếp ảnh hưởng đến chất lượng xây dựng chung mà ít ai truy tìm tận gốc các nguyên nhân.

“Công cụ sản xuất thay đổi dẫn đến quan hệ sản xuất thay đổi”. Do vậy, trước nhiều phương tiện làm việc hiện đại (thông tin, lưu trữ…kỹ thuật số), thì những quy định, luật lệ và cách quản lý buộc phải thay đổi cho phù hợp và đồng bộ hơn thay vì duy trì theo cách lạc hậu hiện nay..

 

(điều chỉnh ngày 21-9-2017)

[1]  Lần nọ, tính đến ngày bên thiết kế phá sản, số phương án thiết kế đã lên gần 10 phương án !

[2] Xem thêm sự khác biệt trong thủ tục nộp hồ sơ giữa người nước ngoài, người hành nghề độc lập và người làm thuê theo TT17:

 

  Người

làm thuê

Người

làm tự do

Người

nước ngoài

Đơn xin cấp/đổi CCHN
Chứng chỉ cũ(nếu cấp lại) hay văn bằng liên quan Có (dịch và công chứng)
Hợp đồng công trình đã làm, hay văn bản phân công công việc Không
File mềm các hồ sơ trên Không
Bản khai kinh nghiệm Có xác nhận của cơ quan chủ quản Không cần xác nhận Không  cần xác nhận
Giấy phép lao động Không Không Có thể thay bằng bản sao cư trú

 

 

 

[3]Nhiều trường hợp tiêu chuẩn mới và cũ vẫn còn nhiều điều khoản giống nhau  nên không hề có sự khác biệt đến thực tế công việc.

[4]Có trường hợp công trình đã hoàn thành tốt đẹp,nhưng tư vấn bị “yêu cầu chấm dứt ngay hành vi vi phạm” (do chỉ viết nhầm một vài tiêu chuẩn cũ) thì phải làm sao ?

 

[5]Điều 26.2. Phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 30.000.000 đồng đối với một trong các hành vi sau đây:

  1. c) Lập chỉ dẫn kỹ thuật không tuân thủ quy chuẩn kỹ thuật quốc gia, tiêu chuẩn áp dụng cho công trình; thiết kế an toàn quá mức quy định đối với công trình sử dụng vốn nhà nước;

Điều 26.3. Phạt tiền từ 30.000.000 đồng đến 40.000.000 đồng đối với một trong các hành vi sau đây:

  1. b) Lập quy trình bảo trì không đúng quy định;

đ) Không sử dụng thiết kế mẫu, thiết kế điển hình đối với công trình theo quy định phải sử dụng;

  1. e) Thiết kế không tuân thủ quy chuẩn kỹ thuật quốc gia, tiêu chuẩn được áp dụng cho công trình.

 

[6]Điều 26.4. Hình thức xử phạt bổ sung: Tước quyền sử dụng chứng chỉ hành nghề từ 6 tháng đến 12 tháng của chủ nhiệm, chủ trì thiết kế tùy theo mức độ vi phạm.

 

Nguyên nhân KTS / nhà thầu bị mất tiền.

Nguyên nhân KTS / nhà thầu bị mất tiền.

Cám ơn sự góp ý của các đồng nghiệp sáng ngày 19-3-2017) – KTS Cổ Minh Tâm. (19-3-2017)

Được tóm tắt hai hình thức:

 

  • Trực tiếp:
    • Khách hàng/chủ thuê (gọi là bên A) giựt tiền dưới mọi hình thức (tiền lương, thù lao, giờ làm, bảo hiểm…).
    • Thủ tục kiểm toán[1].
  • Gián tiếp: làm tăng chi phí làm việc của KTS/nhà thầu mà khó liệt kê để được hoàn trả. (không kể việc do quản lý chi phí lỏng lẻo)
    • Do cơ chế, thủ tục.[2]
    • Do đòi hỏi quá đáng của bên A trong quá trình làm việc[3]: Có lúc trật quy trình. [4]

 

Nguyên nhân từ các bên: không kể đến nguyên nhân bất khả kháng: thiên tai, hỏa hoạn… 

  1. KTS/nhà thầu: (thường gọi là bên B)
    1. Không nắm hết các luật có liên quan [5],
    2. Do cần việc làm[6], phải chấp nhận mọi điều kiện của bên A [7].
    3. Hợp đồng làm việc không chặt chẽ.
    4. Làm việc thiếu giấy tờ, chứng từ [8] , có thói quen làm việc kiểu “gia đình, tin tưởng nhau.”
    5. Chưa ý thức được sự hổ trợ lẫn nhau giữa các đồng nghiệp [9].
    6. Có tính xí xòa bỏ qua và không chịu giải quyết tới cùng tranh chấp dù là chỉ lên tiếng. [10]
    7. Nhắm mắt chìu ý bên A mà không nghĩ đến hậu quả sau đó.
    8. Đối với KTS, ít ai nghĩ việc lấy trước phí concept ban đầu.[11]
    9. Đối với nhà thầu: do thông đồng giữa nhân viên cấp dưới của các bên..[12]
    10. Việc rò rỉ bán thông tin liên quan đến hồ sơ thầu/giá thầu.
    11. Bị bộ phận marketing “hai mang” bán đứng. [13]
    12. Những điều khoản hợp đồng dưới dạng “outsource” hay dẫn đến mất tiền kiểu dây chuyền.[14]
    13. Tự ái không dám phổ biến chi sẻ cho đông nghiệp những rủi ro mình từng gặp.
  1. Chủ đầu tư/chủ thuê (bên A):
    1. Vị phạm luật lao động, bảo hiểm, thuế. (xem thêm 1a)
    2. Nhập nhằng vai trò giữa bên A và B. [15]
    3. Tệ nan “lại quả phần trăm” mà bên B phải trích ra mà vẫn phải chịu thuế.
    4. Đòi hỏi “khuyến mãi”. [16]
    5. Hứa hẹn giao thêm dự án khác để ép giá dự án hiện hữu.
    6. Ép tư vấn khia triển chi tiết từng phương án để chọn (dù không sử dụng).
    7. Lấy không concept của người này đưa cho người khác làm tiếp.[17]
    8. Khái niệm “làm việc bàn bạc với bên B” bị đánh tráo với khái niệm “bên A thiết kế thay cho bên B trong quá trình làm việc”.
    9. Hối thúc dự án khiến bên B làm không kịp để lấy cớ cắt hợp đồng.
    10. Chủ đầu tư tự ý lùi ngày ký hợp đồng để đạt chỉ tiêu, thành tích khiến bên B bị vi phạm trễ hợp đồng.[18]
  1. Thủ tục: ảnh hưởng nặng đến thời gian và chi phí.
    1. Thủ tục luôn thay đồi: bên B phải đối phó, ảnh hưởng thời gian/chi phí.
    2. Thủ tục chồng chéo: Các bên phải chờ cơ quan chức năng hướng dẫn.
    3. Thủ tục rườm rà:
      1. Photo hồ sơ quá nhiều với dấu và chữ ký tươi.
      2. Nhiều hồ sơ tính toán háng ngàn trang phải in ra thay vì nộp cd.
  • Với dự án nước ngoài, các kết quả tính toán với phần mềm tiếng Anh, việc dịch hồ sơ gây lãng phí / không khả thi. [19]
  1. Khoản in ấn hồ sơ chưa được cải tiến bằng cách nộp một bản gốc kèm cd (cho bên A) và cd các bên liên quan nhằm đơn giản hóa theo công nghệ hiện đại, [20]
  1. Nghị định 46/2015/NĐ-CP (12.5-2015) yêu cầu tư vấn lập quy trình bảo trì.[21] (thực tế chỉ nộp cho có) – chủ đầu tư có thể dựa vào để trừ tiền tư vấn.
  2. Hệ thống thông tin chưa được số hóa và công khai trên mạng khiến hồ sơ phải nộp lặp lại nhiều lần.[22]
  3. Gần đây, thủ tục chứng chỉ hành nghề / năng lực bất hợp lý làm đình trệ công việc các bên kể cả bên A. (Nghị định 59/2015.NĐ-CP và thông tư 17/2016/TT-BXD)
  1. Thanh tra /Kiểm toán: Phạt trừ tiền thường như sau:
    1. Dựa trên kẻ hở câu chữ trong hợp đồng.[23]
    2. Dựa trên sự sơ suất của các bên trong giấy tờ các loại.[24]
    3. Dựa trên sự rối ren khi đổi luật lệ / thủ tục trong giai đoạn thực hiện hợp đồng.
    4. Bắt bẻ câu chữ để suy diễn ra lỗi.
    5. Bám vào sự khác biệt giữa bảng khôi lượng sơ bộ (chưa chính xác) của tư vấn thiết kế và (thay vì) bảng dự toán chi tiết do chuyên gia lập (chính xác hơn và có giá trị sau cùng).
    6. Bắt lỗi do lê khai thiếu tiêu chuẩn áp dụng (kể cả việc viết tiêu chuẩn áp dụng đã bị bãi bõ từ lâu – dù thực tế áp dụng giữa tiêu chuẩn mới cũ không có sự khác biệt trong trường hợp cụ thể)
    7. Kiểm toán sau khi công trình sử dụng nhiều năm khi không ai còn nhớ hồ sơ.[25]

Những lỗi không nghiêm trọng vẫn bị xử phạt nặng và chủ trì/chủ nhiệm bị tước chứng chỉ hành nghề 6-12 tháng một cách vô lý và không đáng. (xem thêm 121/2013/NĐ-CP ngày 10-10-2013, điều 26 và những điều khác). Việc này dẫn đến nguy cơ phá sản và mất việc công ty hay nhiều người có liên quan đến đương sự.

[1] Bắt KTS/nhà thầu phải hoàn tiền đã nhận, hay đóng phạt do sơ xuất không đáng. 

[2] Do thay đổi luật lệ khiến KT/nhà thầu tốn chi phí và thời gian làm thủ tục/ giấy phép các loại. (Kể cả chi phí bảo hiểm, công đoàn, ). Thời gian xử lý hồ sơ theo thủ tục: In ấn, photo, ký tên, đóng dấu…. cũng làm tăng chi phí không tránh khỏi.Ngoài ra, thủ tục mới thay đổ liên tục khiến mọi người mất thêm thì giờ nghiên cứu, kiểm tra, điều chỉnh.

[3] Thì dụ:

  • Yêu cầu ra nhiều phương án và sửa nhiều lần ngoài mức yêu cầu.
  • Bắt in ấn hồ sơ và gửi đi nhiều hơn yêu cầu.
  • Yêu cầu đi lại họp hành dù thật sự không cần thiết.
  • Đòi hỏi thử nghiệm quá mức cần thiết. (Nhiều trướng hợp hợp đồng quy định “nhà thầu phải tiến hành thử nghiệm mà không đòi thêm chi phí khi cần kiểm tra độ an toàn”. Và chủ đầu tư lợi dụng việc này để bắt thì nghiệm tùy tiện làm tăng chí phí).

[4] Thì dụ: yêu cầu bên B trình phối cảnh / mô hình trước khi đưa ra mặt bằng công năng. Chi phí thuê người thực hiện và phần mềm chuyên ngành thuộc về bên B mà không thể tính phí.

Mặt khác, mô hình và phối cảnh là dao hai lưỡi. Bên A có thể lấy cớ công trình hoàn thành không giống với phối cảnh / mô hình đã trình để quỵt tiền.

[5]  Làm tư vấn /  nhà thầu không theo dõi kịp các thay đổi của thủ tục luật lệ trong quá trình làm việc. (Xưa nay chưa thấy rõ vai trò luật sư tham gia những việc trên trong các công ty thiết kế xây dưng)

Đối với các KTS làm thuê, cần nắm rõ thêm:

  • Luật lao động, (Bộ lao động – thương binh – xã hội)
  • Bảo hiểm y tế/xã hội,
  • Luật công đoàn, (Liên đoàn lao động)
  • Kể cả luật thuế thu nhập cá nhân. (cơ quan thuế)

Khi có tranh chấp, đơn kiện nên gởi đồng loạt đến các cơ quan trên nhằm có sự phản ứng đồng bộ khiến bên A không kịp phản ứng.

[6] Các viện cớ sai lầm thông thường:

  • Mình không làm người khác cũng làm.
  • Phải tìm việc cho lính làm. Sợ chúng bỏ đi.
  • Thà có việc hơn ngồi không (dù rằng có việc sẽ lỗ nặng hơn)
  • Phải chịu lỗ lấy tiếng cho dự án sau. (…)

[7] Thường gặp:

  • Bên A có toàn quyền dùng phương án dự thi (sau khi trả chi phí rẻ mạt cho mỗi phương án trình dự thi)
  • Bên A chỉ trà tiền khi đã đồng ý phương án.
  • Bên A chỉ trả tiền khi công trình có phép xây dựng.
  • Bên A không trả tiền do không thực hiện dự án (…)

Đề phòng những lý do bên A kiếm cớ bắt bên B đóng phạt (lưu ý trong hợp đồng), chẳng hạn bắt lỗi:

  • Thiếu người thực hiện dự án theo yêu cầu. (dù đó là vắng mặt do bệnh/tai nạn đột xuất)
  • Thiếu phần mềm làm việc theo yêu cầu bên A (…)

Nhiều điều kiện vô lý bên A quỵt tiền bên B (dù rằng không nêu trong hợp đồng). Thí dụ:

  • Phải là 100% nhân viên nước ngoài thực hiện dự án.
  • Những người thực hiện hợp đồng không được thực hiện hợp đồng khác cùng lúc. (…)

Những chuyện trên sinh rắc rối trong tranh tụng và khó đòi tiền dù thắng kiện.

[8] Gồm:  biên bản, email, phạn vi công việc, giấy giao nhận hồ sơ, bản nghiệm thu…

Trường hợp bên A có nhiều bên, nhiều ý kiến: cần nên thống nhứt một ý kiến sau cùng cũng như tránh trường hợp mạnh ai đưa ra ý kiến tạo nhiễu thông tin. Cần có văn bản cụ thể làm chứng.

[9] Cần cảnh giác bảo vệ nhau trước những hiện tượng:

  • Bên A giao concept của ai khác và nhờ mình đứng tên khai triển tiếp.
  • Nhận việc từ bên A dù bên A từng giựt tiền của đồng nghiệp mình trước đó.
  • Phá giá để cạnh tranh, chấp nhận miễn phí nhiều khoản quan trọng (thiết kế phí, trang trí…) và dùng tiền thi công bù lại. (…)

[10] Tạo tiền lệ để bên A tiếp tục quỵt tiền người khác.

[11] Hiện tượng vẽ concept đến khi bên A đồng ý mới ký hợp đồng dẫn đến việc bên A không trả thù lao và mang concept sang người khác để khai triền hay thi công. Và KTS không có cơ sở để đòi tiền khoản này.

Nhiều trường hợp bên B thiết kế trước đến khi nào bên B đồng ý mới ký hợp đồng.

[12] Kể cả hao hụt chi phí vật tư (do rút ruột công trình, lấy tiền lo lót cho các bên và tư túi)

[13] Dù lãnh lương và huê hồng của công ty nhưng những người này:

  • Thông đồng để bán dự án với giá cao hơn cho nơi khác.
  • Làm lộ / bán thông tin hồ sơ thầu của công ty.
  • Gài công ty vào những dự án “ngoài năng lực công ty” để lấy cớ “có tìm dự án nhưng ông ty không khả năng làm.
  • Thậm chí chi phối bộ phận thiết kế áp đặt vật liệu theo ý mình để lấy huê hống từ nhà sản xuất.

 Một trường hợp chứng kiến:có người lạm quyền vượt quyền đứng thương lượng đi đêm với chủ đầu tư. Sau đó làm chồng chéo sai lệch hồ sơ, phù phép bảng báo giá vật liệu thành biên bản làm việc và ký tên đồng ý để chủ đầu tư trừ tiền tư vấn. Sau khi vở lỡ thì ngưới này đã nghỉ việc đi mất.

[14] Thông thường như sau:

“ Bên A sẽ chi trả cho bên B sau khi đã nhận tiền từ chủ đầu tư” : nếu A bị quỵt thì các bên B đều mất tiền mà không thể kiện.

[15] Trường hợp từng gặp: chủ đầu tư bên A kiêm thành viên hội đồng quản trị của bên B.

[16] Đòi hỏi bên thiết kế / xây dựng làm “xã giao” nhà riêng của mình.

[17] Quỵt tiền người làm concept, trừ tiền của người sau khai tirển với lý do người sau không làm concept.

[18] Nhiều hợp đồng ký nhưng ngày bỏ trống để chủ đầu tư điền vào.

Đề phòng việc này, bên B cần ghi rõ thời gian bàn giao hồ sơ, hợp đồng đã ký qua biên bản giao nhận hồ sơ với ghi chú chi tiết. Đồng thời nên scan bộ hồ sơ đã ký chưa điền ngày.

[19] Lý do:

  • Những người tham gia dự án đều thạo tiếng Anh theo yêu cầu tuyển dụng.
  • Nhân viên chức trách đểu đã có bằng tiếng Anh theo quy định.
  • Mặt khá, hợp đồng có kèm quy định
    • “Hồ sơ tiếng Anh và tiếng Việt có giá trị ngang nhau. Hoặc có trường hợp:
    • Nếu có gì tranh chấp trong bản vẽ, tài liệu, tiếng Anh sẽ dùng làm gốc để đối chiếu.

[20] “Công cụ sản xuất thay đổi thay đổi quan hệ sản xuất” (Marx).

[21]  Dù rằng nhà cung cấp và lắp đặt sản phẩm có trách nhiệp lập hồ sơ quy trình bảo trì chính xác hơn tư vấn nhưng nghị định 46/2016-NĐ-CP quy định như sau:

Điều 38.2: Trách nhiệm lập và phê duyệt quy trình bảo trì công trình xây dựng:

  1. a) Nhà thầu thiết kế xây dựng công trình lập và bàn giao cho chủ đầu tư quy trình bảo trì công trình xây dựng, bộ phận công trình cùng với hồ sơ thiết kế triển khai sau thiết kế cơ sở; cập nhật quy trình bảo trì cho phù hợp với các nội dung thay đổi thiết kế trong quá trình thi công xây dựng (nếu có) trước khi nghiệm thu hạng mục công trình, công trình xây dựng đưa vào sử dụng;
  2. c) Trường hợp nhà thầu thiết kế xây dựng công trình, nhà thầu cung ứng thiết bị không lập được quy trình bảo trì, chủ đầu tư có thể thuê đơn vị tư vấn khác có đủ điều kiện năng lực để lập quy trình, bảo trì cho các đối tượng nêu tại Điểm a, Điểm b Khoản này và có trách nhiệm chi trả chi phí tư vấn;

[22] Thí dụ cụ thể:

Một công ty đang thực hiện cùng lúc nhiều dự án vẫn phải luôn soạn nộp bộ hồ sơ năng lực giống nhau cho từng dự án sinh lãng phí. Thay vì thế, kiến nghị với những công trình cùng quy mô (hay nhỏ hơn công trình đã và đang thực hiện), thì chỉ cần ra công văn vừa thông báo hồ sơ vừa nộp cho dự án trước đó, kèm những bổ sung thay đỗi nhân sự cól iên quan..

[23] Thông thường xảy ra do:

  • “Thời gian n ngày sau khi ký hợp đồng” không nói rõ:
    • Có tính ngày nghỉ hay không.
    • Có tính đến những thay đổi trong quá trình thực hiện hợp đồng làm kéo dài thời gian thực hiện.hay không. (cần có biên bản rõ ràng)
    • Ngày nộp hồ sơ bị đánh tráo khái niệm với ngày ký biên bản nhiệm thu (chênh nhau có thể 1-2 tháng tùy theo chủ đầu tư)
    • Bị chủ đầu tư viết lùi ngày ký hợp đồng (xem 2j)

[24] Cần chú ý các giấy tờ các chuyến công tác, luôn vé máy bay (boarding pass), giấy yêu cầu công tác do bên A cấp, giấy ủy quyên (nếu có). Có trường hợp cố lần công tác theo đúng số lương trong hợp đồng vẫn không được công nhận do thiếu giấy yêu cầu này.

[25] Trường hợp một bên nào đó bị phá sản / giải thể không còn liên lạc sẽ gây rắc rối cho các bên còn lại.

Nhớ lại những câu nói để đời của các thầy trường Kiến Trúc: (sẽ còn nhớ thêm để cập nhật)

Trường Kiến trúc ai dạy cũng được và ai học cũng được” (Võ Thành Lân)

KTS nhà thổ cũng phải biết thiết kế cho đúng dây chuyền công năng !” (Nguyễn Quang Nhạc)

Giờ thì trường không ra trường, thầy không ra thầy, trò không ra trò” (hình như của thầy Nguyễn Quang Nhạc – cần xác minh lại)

Với trình độ sinh viên bây giờ thì tui chỉ còn nước đào tạo đại trà !” (Võ Đình Diệp)

Các anh đừng chê trường mình xây dở mà nhà trường cố ý xây như vậy để dạy mấy anh học” (Võ Đình Diệp)

Sinh viên ngày xưa họ chững chạc đứng đắn, còn sinh viên mấy anh ngày nay nhiều chuyện quá !” (Nguyễn Ngọc Giả)

Mấy anh chị học thế này thì chỉ có nước ở lại trường này làm thầy!” (Vũ Đại Hải)

Mấy anh ưa vẽ cửa giả, vách giả. Thử hỏi vợ anh mang vú giả anh chịu hông ?” (Cổ Văn Hậu)

Nhà không có nóc như con gái không có tóc” (Cổ Văn Hậu)

Bằng KTS tui xài còn chưa hết. Học cao học làm gì ?” (Cổ Văn Hậu)

Các anh không cần chọn đề tài tốt nghiệp như trung tâm này hay trung tâm nọ cho nó cao siêu. Chỉ cần các anh vẽ một căn nhà đàng hòang là được” (Cổ Văn Hậu)

Lương sao thì tôi dạy vậy. Dạy hết lương thì chúng ta về !” (Vũ Mạnh Hùng dạy kết cấu)

Khu vệ sinh công cộng mà có phòng đệm !?? Thằng nào dạy anh thế hở ?” (Trần Khang)

Sao anh không mang tiền lên một lần cho hết một học kỳ mà cứ phải lâu lâu về quê lấy tiền lên ?” (Vũ Thị Lũng nói với anh Đào Đông Nhựt)

Tôi nói thật, nếu gia đình anh khó khăn thì anh đừng nên học trường này“. (Vũ Thị Lũng nói khi anh Man Đức Bảo xin đóng học phí chậm )

Tất cả các con đường của kts đều dẫn vào nhà đá” (Nguyễn Trường Lưu)

Thôi mấy anh cũng ráng ôn để thi tiếng Nga. Như tôi đây cũng lỡ thời rồi” (cô Lưu Hòa Lý dạy Nga văn)

Nếu muốn ngồi để ký giấy thì học cao học” (Khương Văn Mười)

Mấy anh coi tui như c..t, muốn ăn lúc nào thì ăn” (Nguyễn Hoài Nam)

Cần cù bù năng khiếu” (Trương Văn Ngự)

Phải vẽ nhiều lần, giống như vào tù ra khám nhiều lần thì mới giỏi” (Trương Văn Ngự)

Tao dạy mà tao còn hổng hiểu huống gì tụi bây” (Nguyễn Hữu Quang dạy đại số tuyến tính)

Thi bài khó thì cũng phải ráng làm cho được. Giống hồi xưa mấy bà già bị phong thấp đi không nổi mà khi bị Việt Cộng rượt thì cỡ nào cũng phái ráng mà chạy…” (Nguyễn Hữu Quang)

Tui muốn biết “CÓ” làm bài hay không ?”, chứ không cần biết “BIẾT” làm bài hay không” !” (Trần Hồng Quân dạy môn sức bền)

Tui không quan tâm giá trị bằng cấp, nước ngoài chơi với mình thì tụi nó phải công nhận bằng cấp mình” (Mai Hà San – hiệu trưởng)

Anh xin tui ký giấy để anh đi du học. Bộ anh chê trường này dạy dở sao ?” (Mai Hà San)

Đầu tư máy tính rồi mấy anh làm biếng vẽ hay sao ?” (Mai Hà San)

Khi người ta bị tù người ta cần luật sư, khi người ta bệnh thì cần bác sĩ. Nhưng khi người ta có tiền thì người ta mới tìm KTS. Nên KTS bị coi không ra ký lô nào hết. Vậy thì KTS phải dùng hết bản lĩnh mình ra để thuyết phục thân chủ“.  (Phạm Văn Thâng)

Tôi ra đề đúng mấy anh cũng làm sai” (Văn Đình Thông dạy hình họa)

Thấy trời mưa thì mấy anh tự động nghỉ học” (Văn Đình Thông)

Ngày xưa người ta xả thân cứu nước còn ngày nay người ta xả nước cứu thân“(Hà Anh Tuấn)

Sau một đêm, tôi binh hết ba cuồn giấy can, mỗi cuồn bốn mươi thước, ra hàng trăm phương án quy hoạch” (Võ Khắc Vấn)

Tui chờ anh 2 năm nữa lên học với tui, tui đố anh thi đậu môn của tui !” (Võ Khắc Vấn nói với anh Văn Thanh Cường).

**********************

Còn tui, tui chỉ nói: “Con KTS chẳng thằng nào giỏi cả !”

Chuyện kể về Kiến Trúc (4/4-hết) – Kiến Lửa.

Hồi thứ tư:     Trúng vô thời thế, xây dựng tràn lan

                        Hạ cám thượng vàng, dân đen lãnh đủ.

                        Ham mới nới củ, đô thị tan hoang,

                        Tấc đất tấc vàng, liệt cường xâu xé.

 

Nói tiếp về Tổ, sau khi viết thành công quyển cẩm nang, vì ngồi suốt đêm nghiên cứu động não miệt mài quá độ, thêm bị cái vụ té lăn chiêng xuống giường hồi đêm kia nên lúc này mới thấy mình mẫy rêm không kể xiết. Tổ linh tính thấy chuyện không yên bèn đánh tay tính thêm một quẻ nữa. Nhằm quẻ: “Lôi Địa Dự” hóa “Thuần Khôn”.

 

Thôi chết ! Tức là:

Xây dựng bùng nổ (Dự) tùm lum (Thuần Khôn)

Làm ăn chụp giựt (Dự) làm tan hoang (Thuần Khôn)… vân vân…

 

Càng giải quẻ Tổ càng lo lắng và ân hận. Tiếc rằng đã lỡ viết rồi mà bỏ thì uổng văn của mình quá. Thôi đành chịu vậy ! Tổ đành tiếp tục rặn ý viết thêm một “cẩm nang cứu giải” trong trường hợp khẩn cấp. Về sau trước khi tịch, Tổ bắt buộc đệ tử phải luôn truyền bá song song 2 cẩm nang. Anh nào làm sai sẽ bị Tổ vật đừng trách ! Song có vài đồ đệ sẵn tánh xấu ưa giấu nghề , bất chấp lời nguyền, vô ý một cách tính tóan làm thất lạc bản gốc “cẩm nang cứu giải” nên Tổ giận lắm. Để tránh bị Tổ phạt, nên về sau, lễ Truyền thống nào cũng phải nhắc tới Thần Kiến trúc, thậm chí một vài năm có thêm cả lể tế Thần kiến trúc cho chắc ăn là vậy.

Tổ tiên tri không sai. Nhiều năm gần đây khi xây dựng được mùa, ngòai KTS ra, tất cả kỹ sư, thầu tay ngang tay dọc đều có thể làm thiết kế kiêm xây dựng. KTS cũng nhảy vô làm thầu để cạnh tranh với đối thủ. Rồi ngòai ngành xây dựng ra, ngành nào có tiền cũng mở thêm công ty xây dựng được thỏai mái. Muốn chất lượng cỡ nào cũng được đáp ứng tới bến. Hể dính tới xây dựng là có tiếng, tốt xấu tính sau.

“Người người xây dựng, nhà nhà xây dựng, đâu cũng xây dựng được” búa xua . Riết đâu cần học kiến trúc cũng có thể xây nhà dễ ợt vì kiến trúc đã đại chúng hóa đến tận cùng của xã hội. Cứ ra đường là gặp dân Kiến Trúc. Hể làm quen là anh nào cũng “xì” ra hàng cọc cái “cạc vi-sít” rải như truyền đơn nào là giám đốc, phó giám đốc, manager…tệ lắm cũng là một design supervisor (nói văn chương là “cai thiết kế”). Kèm theo thêm đủ chức vị “sư” này “sỹ” nọ đầy nhóc tấm “cạc”. Đã lỡ tốn một lần thuê thợ thì phải yêu cầu thợ nó in nhiều nhiều chữ cho đáng đồng tiền bát gạo và xứng cái danh mình hằng mong ước. Tình hình này thì riết KTS chỉ khác với người ngòai duy nhứt ở cái bằng mà thôi. Tội gì học cho tốn tiền mất thì giờ nếu không muốn bon chen khoa bảng với chúng nhân. Đất đai lên giá vô tội vạ. Đất vườn, đất ruộng, đất tôn giáo, đất nghĩa địa … đều thổ cư hóa đến tột cùng mà vẫn không đáp ứng nổi nhu cầu xây dựng của thiên hạ. Dân Kiến làm ăn ban đầu còn dễ dàng, càng về sau bị nhiều “ngọai đạo” dành ăn nên Kiến thật hay Kiến lụi chẳng ai biết nổi. Lợi dụng Kiến thiệt-Kiến giả dành ăn nhau, nhiều “ngư ông” nảy ra sáng kiến nhập vật liệu xây dựng, sách vở, các mẫu nhà trên thế giới vào để mà “đắc lợi”. Đầu tiên là dụ cho khách hàng mua mấy cái catalô mẫu nhà từ lạ tới lập dị chưa từng có. Từ đó khách hàng sáng tạo kết hợp thêm nhiều kiểu từ nhiều nguồn tạo một phong cách kiến trúc cho riêng mình. Người ít học thì cứ tự do bắt chước cái có sẵn bên hàng xóm mà xây cho chắc ăn vì chẳng có ai chết mà sợ. Chưa có luật bảo vệ bản quyền kiến trúc của nên bà con cứ thỏai mái chụp hình, cóp-py lại cái có sẵn và từ đó theo giống là yên bụng. Tất cả biến cái đất này thành cái thế “quần Kiến tranh thực”, tự do hơn cả thế giới tự do vì ai cũng làm xây dựng được mà không bị ai khác kềm hãm ý tưởng và hành động của mình. Các trường phái thế giới từ ngàn xưa đến nay tha hồ được phát huy và thí nghiệm trong cái thiên đường xây dựng này đến tận cùng ngõ hẻm. Chúng còn được vinh dự sánh vai kề bên nhau làm khu phố thêm đa đạng như một cuộc thi hoa hậu đường phố. Kiểu kiến trúc mới về ồ ạt, chưa biết chất lượng ra sao song nhiều người cũng đã thẳng tay phá sạch những căn nhà cổ vô giá của mình để “lên đời” cho thiên hạ nể. Rồi cái phố nhà ta nó trở nên phong phú với nhiều chủng lọai. Trường phái tân cổ giao duyên này đến nay chưa ai có thể định nghĩa được rõ ràng. Đại khái nó tạm có cái tên dài, khá dài, dài vô tận: “Chino-greco-romano-franco-americano… vietnamese” . Bác sĩ còn phải lỡ tay giết ít nhứt vài người mới có kinh nghiệm để thành bác sĩ giỏi thì KTS trước khi nổi tiếng thì thiết kế tiêu tùng vài căn nhà là chuyện tất nhiên không chối cãi. Nên sẵn dịp này các Kiến thả cửa chế biến, nhào nặn các chi tiết kiến trúc từ nhiều nguồn tài liệu, nhiều công trình tham khảo để “dợt thử ” ý tưởng của mình. Nhiều anh rút kinh nghiệm ở dơ hồi trong trường rồi sản sanh ý tưởng lấy gạch cầu tiêu mà ốp mặt tiền nhà cho dể rửa ráy , càng thêm sạch sẽ. Mấy anh sẵn tính lười thì có sáng kiến dùng cây nhựa cắm trong các bồn hoa cây xanh để đở mất công tưới tiêu, trừ sâu gì ráo mà luôn thấy thấy xanh dờn. Thí nghiệm vũ khí thì bị chống kịch liệt chứ thí nghiệm ý tưởng thì nhiều người còn khuyến khích nhứt là những người không bỏ cắc nào ra và mình chẳng mất mát gì mà sợ . Tạm tóm tắt thì bộ mặt mấy khu phố loại “kiến trúc nhà dân” được diễn tả như sau:

 

Quán thiên hạ đèn mờ, đèn tỏ

Phố nhà ta đủ kiểu: cửa vòm,

Lan can “bà chửa” khum khum,

Hoa văn “rồng lộn”, cột lùn, cột vuông

Sơn trắng xóa trên tường ba mặt

Gạch vệ sinh ốp lát mặt tiền.

Phù điêu vằn vện ốp lên,

Tượng Lân, Sư, Chó dựng bên lối vào.

Mái đủ loại muôn màu muôn cách

Tượng đại bàng tung cánh phía trên,

Trong nhà, bồn tắm như tiên,

Kiểu nằm, kiểu đứng lại thêm kiểu ngồi.

Đủ vật liệu, ôi thôi! nội thất

Kiểu Việt, Âu, Trung Quốc lung tung,

Đài Loan loè loẹt đèn chùm,

Hy-La, “Gô-tích” um tùm hoa văn.

Thang xương cá tung hoành uốn lượn,

Cạnh quầy bar ngất ngưỡng giữa nhà,

Kề bên: hồ cá, bồn hoa,

Salon đồ sộ kiêu sa muôn màu.

Phòng giải trí thần sầu, lác mắt,

Karaoke, dàn nhạc, video…

Sắm toàn đồ hiệu cho kiêu,

Sao cho lác mắt bao nhiêu người ngoài…

 

Song song phần “xịn” của “chợ” xây dựng thì cũng có phần “dỏm” mà giới bình dân gọi là “chợ trời xây dựng”. Ai vào đó đều tự do thiết kế, thi công, tính tóan, thỏai mái kỳ kèo mọi thứ trong xây dựng từ tiền thiết kế phí, thời gian thực hiện, chất lượng công trình, vật liệu,… ngay cả kết cấu và tải trọng công trình nếu cần cũng sẵn sàng được anh em trả giá miễn cho nhẹ tối đa kinh phí. Đúng luôn theo nghĩa “chợ trời” trong thực tế với kết quả và hậu quả của nó. Vì tiền là căn bản, mục đích nên tất nhiên cũng có tệ nạn trung gian đủ chủng loại: cò nhà, cò giấy phép, cò mô hình, cò phối cảnh, chuyên gia quảng cáo thiết kế cho các công ty, buôn lậu ( làm xây dựng không chính thức), và cả … Kiến tặc, Thầu gian (chôm ý tưởng công trình, làm lụi, vẽ lụi, xây ẩu … rồi … ôm tiền quất ngựa truy phong). Lâu lâu cũng có những vụ thanh toán nhau vì tiền đúng bài phim Tàu, phim Mỹ. Chưa nói tới mấy trò “thanh lý môn hộ” lặt vặt thì nhiều không kể xiết.

Nói riêng về lòai Kiến hai cẳng, trong thời buổi nhiểu nhương này số Kiến chúa thành công thì ít mà số thất bại hay đi làm Kiến thợ thì đông vô kể. Kiến thợ cũng bị Kiến chúa bóc lột và xù tiền như ai. Thây kệ trong trường trước đây là “anh em” chứ ra trường thì “chúng ông, chúng mày” ráo ! Rồi “bôi mặt đá nhau” không ai cấm. Dân Kiến tốt bụng thì lại chẳng khi nào nói khoe khoang ào ào ra ngòai nhiều nên thiên hạ chẳng ai biết rõ đâu mà tìm, trừ khi có khách quen giới thiệu tới. Khắp nơi tràn lan Kiến thợ, đa số là bị buộc “bán thân” cho “lầu xanh Thiết kế” để cong lưng vẽ hòai theo ý của người khác phứt cho rồi mà chẳng được tiền bao nhiêu. Đường đường là một Đại Kiến trúc sư mà lúc nào cũng phải bị “e thẹn cúi đầu” trước thu nhập của mấy ả “hàng một triệu” mới tức chớ.

Cái kiếp “sống nhờ lương” mà lương không đủ sống thì sướng nhờ cái chi chi nữa hở trời!

Thỉnh thỏang có thấy mấy anh sinh viên ra trường năn nỉ xin làm không công cho mấy văn phòng KTS để học thêm nghề. Thời thế bắt mấy bác sĩ “chạy” xin làm không công cho bịnh viện vài năm mới được ra làm phòng mạch tư chưa đủ sao mà bây giờ lại tới lượt hành hạ lòai Kiến hai cẳng ?

Trong sự bùng phát xây dựng tất nhiên gặp nhiều thủ tục khách hàng phải giải quyết. Thì tất cả đều sẵn sàng có người chạy lo phục vụ khách hàng tới nơi tới chốn. Kiến nhà ta để tiếp tục cạnh tranh tồn tại thì ô-kê “lãnh sô” chơi đại luôn cho công việc xong tới nơi tới chốn. Riết rồi từ chuyên môn ban đầu là khâu thiết kế, Kiến nhà ta liều mạng thực tập dần để làm căn nhà thân chủ từ a-z một mình. Có Kiến sau khi thiết kế xong thì đứng ra làm “cò” thi công cho thân chủ luôn để vét hụi kế. Nếu công trình gặp sự cố thì lại nghiêng về thân chủ làm bộ tư vấn mà xúi thân chủ lấy lý do chất lượng thi công kém mà trừ tiền thầu cho bỏ ghét vừa để tiết kiệm tiền. Nếu êm xui thì đứng nghiêng qua ông thầu mà đòi phần trăm. Do đó luôn được lòng một trong hai bên và thừa cơ bắt tiếp các công trình khác. Anh nào tệ lắm cũng biết chỉ đường cho khách “chạy” sao cho đúng chỗ , đúng thầy, đúng thuốc. Nhưng khi rành rẽ các khâu thủ tục thì nhiều Kiến lại “lục” tay nghề dần. Có anh đạt đến tuyệt đỉnh võ công chỉ bằng độc chiêu ký giấy. Vì trong dân gian đã có câu rằng: “Một tràng chất xám thua đám nước bọt, đám nước bọt không bằng giọt bút bi” là thế.

Khi kiếm ăn càng dễ dàng thì Kiến cũng như lòai khác càng giảm bản năng sinh tồn tức là không còn bền bĩ nghiên cứu chuyên môn cho mệt xác trong khi “chạy ngòai” hiệu quả hơn. Thấy khách hàng không rành chuyện xây cất thì cũng chẳng ai tội gì vẽ kỹ, cứ “thi công tới đâu binh sửa sai tới đó”. Vì vậy thấy hòai chuyện nhiều nhà xây xong phát sinh đủ sự cố mẹ, sự cố con, trong khi …

 

Rủ nhau, Kiến tặc, Thầu gian,

Om tiền chạy sạch, cùng ăn chia lời,

Chúng ông đã trốn đằng trời,

Chủ nhà ở lại chịu đời đắng cay…

 

… với mọi hậu quả phát sinh không lường trước được.

Đất đai lên giá vùn vụt, xây dựng thỏai mái, nghề xây dựng thu tiền như nước, hỏi ai hổng ham ? Thấy miếng mồi quá ngon trước mắt thì việc dành ăn xâu xé không tránh khỏi.

Tại vậy mà xưa nay, bên Tây có câu: “Qui terre a, guerre a“. Quả là chí lý !

Rồi đời sau có thơ vịnh rằng:

 

… Cảnh xâu xé loi nhoi lúc nhúc,

Như cá tra giành giựt mọi ngày,

Sặc mùi “Đại Kiến” bậc thầy

Mồm loa mép dãi, lưỡi dài hơn râu.

Trò “bảy chử” thuộc làu như cháo,

Thầy “tám nghề” chơi bạo thẳng tay,

Corbusier phải chạy dài,

Kenzo Tange thấy mặt mày thất kinh …

 

Thị trường béo bở tất nhiên bị liệt cường xâu xé như Trung hoa đời cuối Mãn Thanh. Các Kiến, Thầu trên tòan thế giới đổ xô vào để chia lợi nhuận. Thôi thì khắp nơi nhan nhản tập đòan “hàng ngọai” với chất lượng và giá cả đáng nể. Không ai cấm những tay Kiến tặc, Thầu gian “ngọai nhập” tràn vô khi không còn đất sống bên bản quốc. Cũng Kiến này Kiến nọ mặt mày bảnh tỏn, ăn nói miệng dẻo quẹo đi dụ khách hàng đúng họ Kiến nhà ta. Ban đầu còn chảnh chỉ tuyên bố nhúng tay vô các “độ” công trình lớn. Dần dà thất thế vì nội lực yếu thì công trình “nhà dân” hay trang trí lặt vặt họ cũng chẳng từ. Khách hàng vốn quá sợ các “gian tặc” nội địa thì khi vừa thấy “hàng ngọai” tất nhiên sẵn sàng bỏ số tiền lớn ra thuê mà không cần thắc mắc, trả giá. Trúng tay “Kiến tặc” ngọai nhập thứ dữ thì kể như tiền nào họa nấy và tệ hơn với nhiều ý tưởng lông lá ngoại bang chưa từng có xưa nay. Dân tứ xứ đổ về phải luôn hợp tác nhau cho tăng thế lực để cạnh tranh với lực lượng nội địa hùng hậu sẵn có. Cứ thế nên dần dần hàng trăm “ông khổng lồ” về quy hoạch, xây dựng, địa ốc xịn, dỏm nhảy vô đây tha hồ giựt dây cho giá nhà lên cao thả cửa. Dân đen bị lóa mắt trước mấy chân dung tươi rói của “thần tượng Franklin” hay mấy cục “999” bóng lộn nên cứ bán đất cũ chạy mua nhà chổ khác liên tục. Thơ rằng:

 

…Cảnh chụp giựt tràn lan bát nháo,

Quậy lung tung, nổ láo kiếm tiền.

Chỉ thương một lủ dân đen,

Nghe tin giải tỏa mấy phen hết hồn…

 

Tuy vậy có nhiều Kiến “ngoại” vô đây hợp tác nhau rồi bị “dính chấu” ôm nhau chết chùm vì bên nào cũng tưởng bên kia giỏi hơn mình để mà dựa hơi nhờ vả. Nếu có đụng chuyện kiểu gì thì rồi công trình cứ bỏ phế đó mặc cho khách hàng méo mặt tự xử phần còn lại với hầu bao đã bị rút sạch.

Khi Kiến chúa ngọai vào đây buộc lòng phải tìm Kiến thợ nội địa như các lực lượng lính “khố đỏ, khố xanh” làm sức mạnh. Và để chỉ huy đám lính này cũng cần có đầy đủ Kiến bộ sậu nào là Kiến thầy đội, thầy cai, cập-rằng, thầy thông hay cô ký, loong-toong chạy việc…, chưa kề cả mấy “me”, mấy “bồi” ngoài biên chế, nội ngọai nhiều ít tùy theo nhu cầu công việc và tình cảm. Gặp Kiến chúa tài giỏi và nhân từ thì anh em nhà Kiến thợ đở khổ dù áp lực công việc căng thẳng hơn nhiều nơi khác, nhưng bù lại có dịp học hỏi trau dồi nhiều kinh nghiệm chuyên môn. Đó chỉ là cái phúc tí ti.

 

Than ôi ! Lương cao thì cao (trung bình 200-500 usd/tháng, trong khi một lượng vàng khoảng 500 usd) nhưng thử đọc sách truyện sử rồi dại dột đem lương mình ra so sánh thì biết. Bảo đảm sẽ không ai cầm được nước mắt vì lương hàng tháng thời ấy của một cung nử hay thái giám cũng đã tròm trèm 3 lượng ! (cứ thử đọc bộ “Nam Quốc Sơn Hà” của Yên Tử cư sỹ Trần Đại Sỹ thì rõ). Buồn thay ! Trong khi lương một sếp ngoại quốc thì trung bình 2500-4000 usd/tháng.

 

Cái họa không nhỏ nếu Kiến nào lọt vô ổ Kiến “lụi từ trên xuống dưới”. Từ lão Kiến Chúa “tiền nhiều hơn chữ” đến một đám Cai, Đội tài năng, đạo đức chẳng ra gì và nói nhiều hơn làm. Rồi thêm một đám lâu la tay sai chỉ biết nhắm mắt tuân lịnh núp dưới đuôi mấy quan thầy. Mấy xếp dùng “mồm miệng đỡ tay chân” tha hồ trây trét công việc. Có gã xếp, để có dịp rút kinh nghiệm thiết kế, nhắm mắt nướng quân thả cửa để “thí nghiệm chiến trường” thiết kế với nhiều ý đồ quái đản và bất khả thi. Lính Kiến không làm được thì cũng sẵn có mấy tên Đội, Cai tha hồ chửi đổng mà chẳng sợ bị kiện cáo gì vì mấy tiếng ấy không nằm trong tự điển thì đếch anh Kiến nào hiểu được ! “Bảy chử tám nghề” được chuyên môn hóa lẫn hiện đại hóa bằng mọi phương tiện vi tính đi sau miệng lưỡi. Tất nhiên dẫn đến tai họa từ “charette” đến hậu quả thiết kế là không tránh khỏi mà “bom đạn” lỗi lầm được trút thả ga lên đầu đám Kiến thợ với lý do chất lượng hồ sơ không đạt, cũng vừa là nhằm “đỡ đạn cứu nguy” cho trách nhiệm quản lý. Từ đó mấy thầy chú mới có cớ ép buộc đám Kiến thợ tự nguyện làm ngòai giờ miễn phí thường xuyên mà không oán trách được do trình độ ngọai ngữ Kiến thợ không đủ để lý giải biện bạch “tay đôi”. Đám tay sai nghẹn họng vì lương không còn sức lên tiếng đấu tranh bảo vệ “người đằng mình”. Nhiều anh chị bị cho “lên đường” oan mạng chỉ vì lương tâm nghề nghiệp buộc họ bất tuân thượng lệnh hơn là vì trình độ kém. Nhiều anh bị đuổi do “gian thần sàm tấu” mà mình không đủ từ vựng để tự bào chữa. Nguyên nhân quái đản hơn là tài mình quá giỏi nên xếp quê độ tống khứ đi cho rảnh mắt để khỏi mất công ganh tỵ. Rốt cuộc chẳng ai thưa kiện được ai vì chứng cớ đều là lời nói bị gió bay mất. Con Kiến kiện củ khoai còn chưa nên thân thì kiện cái gì nữa được? Công cuộc “đánh nhỏ thua nhỏ, đánh lớn thua lớn” cứ kéo dài dài tùy theo nguồn “đạn dược” của ổ Kiến, miễn sao lợi ích cá nhân của mấy Kiến xếp chóp bu không sứt mẻ là được. Có người đồn rằng bên nước ngòai cũng có đường dây “chạy” bằng cho mấy sếp trước khi vào đây hành nghề nên mới xảy ra mấy tệ nạn trên. Chẳng biết có đúng không ?? Trước mắt là một chuyện thật 100% như sau: tại một công ty thiết kế kiến trúc 100% vốn nước ngoài nọ có một ông Kiến Tây chức vụ “Đê-em-mờ” (D.M: design manager) với thành tích trên lý lịch 15 năm hành nghề (nghe kinh lắm!). Cách “binh” bài độc nhất vô nhị của ông là: dùng máy scan mấy công trình kiến trúc trong tạp chí sau đó sai “lính” dùng photoshop xử lý lại ít mắm muối, ghép qua ghép lại làm ra tác phẩm của mình, cũng như lấy nhiều thành phần bản vẽ khác nhau của thiên hạ chế thành bản vẽ mới vừa tăng thêm tính đa dạng về phong cách. Binh bài thì binh từ phối cảnh trước, rồi suy ngược về mặt bằng. Thậm chí còn bắt mấy xì-táp (staff) thể hiện các mặt bằng chi tiết lát gạch nền nhà hay địa hình khu đất quy hoạch bằng phối cảnh thì ông mới chịu đọc (!). Ông có cái bạo gan là bố trí quy hoạch sân tennis hay mấy sân thể thao ngoài trời khác theo đủ tám hướng tùy theo ý thích của mình cho đã mắt. Cái biệt tài này của ông mới ác đạn: giải quyết trường hợp ý đồ bị “lủng” do lỡ “binh” công trình lấn vọt ra ngoài ranh đất. Cách thức đơn giản nhẹ nhàng thôi: cứ tiếp tục “binh” lấn ra ngoài xả láng và giải thích một cách cực kỳ trí tuệ:” Đề nghị của nhà thiết kế: yêu cầu khách hàng mua thêm phần đất bên cạnh như vầy… như vầy … theo bản vẽ này để tăng giá trị của công trình mới”. Hay chưa? Đã vậy sẵn quyền sinh sát trong tay nên hể bị “bể ổ” là ông luôn đổ thừa lỗi cho cấp dưới rồi đuổi người như ngoé khiến nhiều anh chị tài giỏi đều bị nhục vì mang tiếng oan là bất tài không ít… Ở bên VN mấy “kiến ngoại” không nhiều nên ai có nhu cầu tìm gặp ông này để trau đổi kinh nghiệm thì cứ hỏi thăm dần là tìm được ông ngay. Mấy Kiến buồn đời kể chuyện ra ngoài để dãy bày tâm sự lại bị thiên hạ chê là xạo vì ai cũng tưởng đã là công ty “ngọai” thì phải đàng hòang hơn công ty “nội” nhiều (?!).

Tức khí sanh tình, lợi dụng tính chiến đấu của thơ văn mà có mấy bài thơ được vài Kiến thi sỹ mô tả lại kiếp nạn của dân Kiến “khố đỏ, khố xanh”:

 

Ai ơi ! Vẽ lụi cho mau !

Xếp cần phối-cảnh làm câu trau mình.

Scan tài-liệu công-trình khắp chốn,

Chép CD ảnh bốn phương trời,

Thu gom chi tiết nơi nơi,

Xì-keo (scale) từng bộ-phận rời ghép vô.

Photoshop chơi trò mà mắt,

“Mắc-3D” (3D-Max) thêm-thắt đại tài.

Công-trình tứ xứ về đây

Như hoa đậu trái, như cây thêm cành.

Theo trường-phái “Ngoại Tình Kiến-trúc”

Lắm “con rơi”, bức-xúc anh em.

Làm đêm thân xác rã mềm,

Sáng ra đổi ý, kéo thêm tới chiều

Mặc ai nấy tiêu-điều mỏi mệt,

Tiền ngoài giờ, xếp đếch xì ra,

Việc thì trây líp ba-ga,

Trây lui trét tới, trét qua trây về.

In khổ lớn, ép-phê cuồn-cuộn,

Giấy photo ấn-tượng sửng-cồ.

Giao-thông phối-cảnh sơ-đồ,

Mô-hình cơ-cấu, họa-đồ dọc ngang

Anh phối-cảnh kinh-hoàng thiên-hạ,

Đủ mọi “viu” (view) thấy cả đề-tai (detail),

Châm vào mắm muối lai-rai,

Cứ theo “mửng” ấy, đúng bài là êm…

…xuôi theo kiểu “xêm xêm lai thít”               (same same like this)

Xếp nhà ta là “típ” anh tài,

Xẻo-xui “bể ổ ” tầy-huầy,

Đổ thừa ai đó, cho ngay “lên đường”

“Người thay của” chuyện thường ở huyện.

“Của hơn nguời” hết chuyện lạ đời.

Dựa theo phối-cảnh tuyệt-vời,

All you! See that, mau ngồi triển khai!

“Im-mê-điát! Tu-đai, đu-ít!                             ” Immediate , today, do it !

Thít uyệc-giăng! Phi-nít tu-nai !                      This urgent ! Finish tonight !

Bic-gơ ! mo đạc ! mo lai!                                 Bigger ! More dark ! More light !

Cất hia ! pát thít ! thát rai,… Ố-kề !               Cut here ! Paste this ! That’s right , OK !

Tú-đờ xuýt, stốp-pê men-nẳng!                       Tout de suite, stoppez maintenant !

Đề-mẹc-đê, giơ mẳng phú xa !                       Demerdez, je m/en fous ca !

Tu phu xơ truyếc là ba !                                  Tu fous ce truc là-bas !

Vẻng xi ! xken vít puộc moa xơ là !                Viens ici ! scannes vite pour moi celà !

A-lê vít ! Pát xà oong nốt!                              Allez vite ! Passes à un autre !

Phu troa-đê ken giốt ốp-xông !…                   Fous 3D quelques autres options ! …

Sa-lô ! Mẹt !Tú lơ mông !                                Salaud ! Merde ! Tout le monde !

Tút en-ca-páp đờ com-prăng-drờ !”               Tous incapables de comprendre !”

Thầy Đội giận, chửi xơ chửi xói,

Đếch lạ chi “nhất Đội nhì Trời”!

Tay thì trây việc rối bời,

Mồm phun mắm muối chẳng thôi bao giờ.

Mùa cao điểm nổi lo không dứt,

Tìm Cập-rằng phụ giúp thầy Cai,

Tuyển dân kiến-trúc sắc tài,

3d, Phô-(tô)-sốp để xài dài lâu…

Khiến lắm kẻ lo sầu méo mặt,

Tựa cung phi nhan sắc “về chiều”

Hết thời, thất sủng hẩm-hiu,

Lãnh cung rộng mở, đìu-hiu tháng ngày…

“Cục cưng mới” xếp xài mửa mật,

Xếp ra “quần”, vô “quật” tới lui,

Thừa cơ, Cai “dí” túi-bùi (túi-bụi),

Dựa oai, chấm mút dưới đuôi quan thầy.

Búa-xua cảnh tối ngày “sa-rết”(charette)

“Tống” việc xong, mới biết mình hay,

Kèm theo sản-phẩm dẫy đầy,

Nhân viên ai có dám xài hay chăng?

 

Một bài khác:

“Chợ trời thiết kế” biết hay chưa ?

Ngất ngưởng “lầu xanh” (*) trọn bốn mùa.

Làm đêm miễn phí bao nhiêu bận ?

Của ở người đi đã mấy phùa ?

“Cải tạo thiết kế ” khi nát bét.

“Cấp cứu công trình” lúc te tua.

Khố đỏ, khố xanh, đây, đủ cả,

Cập-rằng, Cai, Đội “quất” từa lưa.

 

(*) vì bấy giờ công ty ấy thuê mặt bằng tại một cao ốc sơn màu xanh.

 

Có thêm một bài vè đang lưu truyền:

Chuyên môn là ta,

Ba hoa là xếp

Khó khăn trùng điệp,

Giải quyết mặc ta

Xếp ưa đàn bà,

Ta là đàn ông.

Xếp “binh” lòng vòng,

Ta làm bỏ mẹ,

Xếp ưa ọ ẹ,

Ta buộc lắng tai,

Xếp biết mình sai,

Ta đã bị bay … “lên đường” vĩnh viễn !

 

Với cách này thì mới hy vọng thiên hạ ai cũng thấu hiểu và Kiến nào cũng “thấm dần kinh nghiệm vào đầu” rồi liệu mà giữ mình sau này…

Chuyện đời Kiến viết không tài hết dù dùng sạch cả rừng trúc Nam Sơn. Lấy hết nước biển Đông cũng không gột hết nỗi nghiệp chướng đeo đẳng dân Kiến.

 

Ôi thương thay !

Mà vẫn có người say mê Kiến trúc và lỳ lợm dấn thân vào.

 

Je ne regrette rien,

J’avance.        

(Eluard)

 

Quả là thật đáng phục những người ấy !

 

Kiến Lửa. (4-2004)

 

Bắt đầu viết 3-3-2004 lúc giờ Thân (Ðịa-Thiên Thái – Ðịa-Trạch Lâm). Viết xong sơ bộ ngày 17-3-04. Hoàn thành ngày 22-4-04. Lúc giờ Hợi (Ðịa Lôi Phục – Thuần Chấn).

 

Trân trọng biết ơn nhiều đồng nghiệp đã tậm tâm bổ sung ý tưởng cho bài.

“Sự thật luôn bị che dấu nhưng vẫn tồn tại mãi mãi ” . Chuyện kể chơi rủi có sai cũng không ai chấp vì mục đích chỉ mua vui mà chẳng hại ai, không có ý xuyên tạc bất cứ ai. Tác giả hoàn tòan không chịu trách nhiệm khi có kiện cáo về những việc trên.