Cảm hứng nhiếp ảnh (4)

(tiếp và hết)

Chương thứ sáu:       Thuốc sự-thật, bịnh kinh-niên lòi mặt,

Chuyện phủ-phàng, lời thắc-mắc nêu ra.

Đầu năm Dê, thay vì đúng điệu tặng mỗi người chai thuốc đặc trưng của năm, tôi lại xin lổi đã đùa dai mà “thuốc” (nói cho đúng chuyên-môn) anh em bằng một viên thuốc bọc nhiều đường, đang chờ ép-phê. Đã vậy viết xong thì tôi gom lại trong đầu vài thắc-mắc mà chẳng ai giải-thích cho suông tai…

 

Một ông vua trần-truồng đi trước thần dân mà vẫn hãnh diện tin rằng mình được mặc chiếc áo quý vô hình.Chẳng ai dám nói không thấy áo vì sợ bị bắt tội không thành-thật với vua. Tất cả lẫn nhà vua chỉ vở lẽ và can-đảm nhìn-nhận sự thật không chối cãi khi một thằng nhóc 3 tuổi thấy la lên: “Ô kìa, Hoàng-đế trần-truồng!…”   (Chuyện cổ của Andersen)

 

Bây giờ tôi nói nghiêm chỉnh…

Cái gọi là “góp ý xây-dựng” nghe ra-rả như cuốc kêu đã lâu mà đến nay cái cơ-sở từ thượng đến hạ tầng của “sân chơi” nhà ta vẫn đâu vào đấy. Thêm vào khi thành viên gia nhập đại-trà sinh ra bịnh nhân mãn. Dân đông thì dễ gây ô-nhiễm kèm với đủ tệ nạn, mà sân thì chẳng ai thèm dọn sạch để chơi chung dù gọi là nghĩa-vụ. Trong sân ai cũng giành quyền lợi làm “vua phá lưới” mà chẳng thấy thủ-môn hay hậu-vệ đâu. Trọng-tài thì chỉ toàn là “trọng-tài quen” lâu năm nên cứ đá vô tư khỏi sợ thẻ vàng, thẻ đỏ. Thấy nhà nước đã sáng-suốt cải-tổ liên-tục và thành công đáng kể. Còn nhà phe ta chưa thấy cải-cách cái chi-chi hầy cho nó “tới”.

Cảnh cụng hàng thường xuyên trong và giữa các triển-lãm cứ kéo lê từ năm này qua năm khác. Số trường-phái không nhiều, ý-tưởng lẫn danh sách hội-đồng BGK không thay đổi lâu năm vô tình tạo một công-thức sáng-tác khuôn mẫu gần như áp-đặt cũng là một nguyên nhân. Mà nghệ-thuật có tính máy móc như thế thì hết hay.

Việc đề-cao tính dân-tộc là đáng hoan-nghinh nhưng chưa có định-nghĩa nào cho thuyết-phục. Nhìn những tác-phẩm nổi tiếng thế-giới thì càng chẳng ai cắt-nghĩa thỏa-đáng dù là sơ-sài.

Cái phong-cách cá-nhân lại chưa khẳng-định được rõ nét trong từng tác-phẩm. Mà cách tự khẳng-định bằng huy-chương thì huy-chương cái nào cũng như cái nấy, chỉ khác ở số lượng và tên gọi. Để rồi khi ảnh giống nhau, ê-hề như hàng sida thì chẳng ai thèm mua nhứt là khi giá lại cao. Ế, ôm về chứa chật nhà. Chưa nói, ai cũng “nhái” ảnh được, ngay cả khách hàng. Đụng “sô” thì thợ thầy chơi xấu phá giá nhau rồi kẻ thắng người thua từ-từ đều lổ. Khách hàng cũng chẳng được chất-lượng mong-muốn vì ham của rẻ. Mất uy-tín lẫn nhau, đói lại chẳng thèm ôm nhau chờ chết. Thơ rằng:

 

“…Xin ai chớ được thời tự đắc,

                                    Lúc đói “sô” tức khắc biết liền,

                                    Còn tiền, “Nghệ” khí trung-kiên,

                                    Hết tiền, hết bạc Phật Tiên cũng từ…”

 

Chẳng thấy ai quy định một “barem” giá tối thiểu nào đó để bảo-vệ quyền-lợi cho anh em đủ sống. Theo nguyên-tắc là chúng ta nên lập một Nhiếp-ảnh đoàn để bảo-vệ quyền-lợi anh em nhiếp-ảnh. Mọi nhiếp-ảnh gia đều được tự-do đăng-ký vào trước khi hành nghề. Rủi có thưa kiện giửa thợ và khách thì Nhiếp-ảnh đoàn sẽ đứng ra phân-xử công-bằng cho hai phía. Vì trước mắt Hội nhà ta chỉ đủ sức bảo-vệ quyền-lợi về tước-hiệu cho hội-viên mà thôi. Còn số người xả thân vì quyền-lợi chung của anh em không đánh kể, chỉ lèo-tèo vài người trong các câu-lạc-bộ. Tôi cảm-phục và nhớ ơn những anh em ấy. Nhìn chung cái hục-hặc mất đoàn-kết nội-bộ càng ngày càng chồng-chất như trăm căn nhà đua nhau mọc chễm-chệ trên đê sông Hồng ngắm mùa nước lũ.

À, nguyên-nhân chính gây BỊNH:

–           Trình độ đa-số còn hạn-chế chưa đủ khả-năng đào sâu nghiên-cứu và chịu chấp-nhận cái mới.

–           Chưa có sức mạnh đoàn-kết và quá ít ngươì xả thân vì quyền-lợi chung.

–           Ảnh không bán được, thầy thợ không đủ khách để sống.

Đó ! Viên thuốc bọc đường của tôi, dù chẳng thần-sầu kiểu “thuốc Huê-kỳ” hay quỷ-khốc như Xuyên-Tâm-Liên, nhưng cũng giúp tôi chẩn đúng bịnh rồi đó! Nguyên-nhân kéo dài bịnh, tới đây ai cũng biết. Viết dài có người mệt óc không đọc, kẻ quê độ xé phứt bài đi vì tự -ái.

Xem bên Mỹ-thuật, chẳng ai sáng-tác giống ai, chẳng bao giờ có cụng hàng nên ai cũng có đất sống vì bán được tác-phẩm của mình, mà lại cao giá thì làm gì có lục-đục, ganh-tỵ ? Đại đa-số đều qua trường lớp bài-bản hẳn-hoi. Chẳng có “chạy đua vũ-trang”, mà chẳng họa-sĩ nào cần tự khẳng-định mình bằng huy-chương hay tước-hiệu vẫn nổi tiếng như thường (mà nếu có làm thì làm một lần thôi, làm hoài có ai thèm để-ý nữa đâu?). Họ vẫn có tác-phẩm để đời. Tôi thắc-mắc không biết mấy ông nhiếp-ảnh bậc thầy như Ansel Adam, Henri-Cartier Bresson hay Edward Weston… suốt cuộc đời có được mấy cái mề-đai loè thiên-hạ? Đồ nghề xịn mức nào?.. Mà sau khi mấy ổng qua đời, vẫn còn nghe người đời nhắc vanh-vách nhiều tác-phẩm của mấy ổng.

Tôi thắc-mắc là anh em nhà ta đang chơi ảnh hay là sưu-tập huy-chương và đấu hàng hiệu? Mà tác-phẩm để đời là cái chi chưa thấy. Cũng dân nhiếp-ảnh mà người với ta khác nhau quá cở.

Tôi thắc-mắc tiếp là với cái đà này thì ta sẽ có được cái gì để lưu cho hậu-thế thưởng-thức? Nhất là gần đây nghe giai cấp phó-nháy tiến-bộ truyền miệng mấy câu thơ như sau:

 

“…Chết rồi “của quý” vất đi,

Xách ra Lê Lợi, chúng chê “hết xài”.

Bằng tước hiệu, ve-chai xé sạch,

Đống huy-chương, thợ bạc còn chê…”

 

Thì tôi thấy tiếc cho thì-giờ và công sức mà mấy anh em đã phung-phí lâu nay. Mong rằng ta mau tỉnh-ngộ để mà tránh cảnh:

 

“Nghệ hỡi Nghệ, muôn năm sầu thảm,

Tước-hiệu (2) còn một nắm xương thôi,

Thân tàn ma dại đi rồi,

Rầu-rầu nước mắt bời-bời ruột gan.

Nghe hơi gió ôm ngang lấy gió,

Tưởng chừng như trong có huy-chương (3),

Của mình (4), mình quý (4), mình thương,    

Nào hay gió tạt chẳng vương-vấn gì…”                    (Hàn Mặc Tử)

 

Những anh còn u-mê mê-muội thì chắc phải mượn dùng tạm bài này nhờ ai hú gọi ba hồn chín vía của mấy anh về ngay mong rằng không quá muộn:

 

“…Hồn trở về mau mau hồn hỡi,

Hồn trở về tôi đợi tôi mong.

……

Hỡi hồn nước nước non non !

Hồn về tôi sẵn lòng son giúp hồn.

Tôi đây cũng không khôn cho lắm,

Nhưng cũng không dại lắm cho nhiều,

Tôi nay chỉ một lòng yêu,

Nên mong nên mỏi nên chiêu hồn về.

Hồn hỡi hồn ! – Hồn về hồn hỡi !

Hồn hỡi hồn ! – Hồn hỡi hồn ơi !

Đêm khuya cảnh vắng êm trời,

Khôn thiêng chăng hỡi hồn ơi hồn về !

Bút viết xong, tay nghe miệng đọc,

Miệng đọc xong giọt ngọc nhỏ sa.

Nhỏ sa nên chữ xóa nhòa,

Xóa nhòa nên mới in ra nghìn tờ.

In nghìn tờ mà đưa công-chúng,

Công-chúng xem mong bụng đổi dần,

Đổi rồi thúc kẻ xa gần,

Rằng mau nên trả nợ-nần non sông ! …”

(Trích “Chiêu Hồn Nước” của Phạm Tất Đắc 1927)

 

Ngẫm lại thấy thằng nhóc trong chuyện kể trên tuy là thường dân nhưng nó còn hơn cả dân thường vì đã làm cho vua tới dân sáng mắt.

Tôi liều mạng bắt-chước nó mà vọt miệng nói lên cái sự thật phủ-phàng – căn bịnh kinh niên đã bị lậm thuốc lâu năm.

Có anh khuyên phải thông-cảm cho phe ta còn non trẻ thỉnh-thoảng dính lỡ-lầm, từ-từ chơi riết mới có kinh-nghiệm, đòi hay liền sau được (?!)

Tôi bác-bỏ cái ngụy-biện ấy khi sự-việc đã kéo dài hơn nửa thế-kỷ, phe ta nay cũng đã sồn-sồn giá chót năm sáu chục tuổi thừa kinh-nghiệm để sáng mắt sáng nòng cỡ khẩu 1.2-2.8. Vả lại thời-đại thông-tin hiện nay cập-nhật cho ta cái mới để học và sửa sai liên-tục.

Tôi chỉ khả năng chẩn-đoán bịnh. Vì kinh-nghiệm hạn-chế nên không dám bạo tay trị dứt điểm bịnh bằng “dose d’attaque” trong ngày một ngày hai. Chờ thầy cao tay hơn. Ai cũng biết công-thức thuốc trị song pha-chế ra sao còn tùy.

Thấy thẹn vì chưa xứng-đáng với câu:

 

Thông-minh nhứt nam tử

Yếu vi thiên hạ kỳ…                (Nguyễn Công Trứ)

 

Vì trước mắt:

 

Phải tự chinh-phục mình trước khi chinh-phục người           (Vô Danh)

 

Ý đã cạn. Lai-rai món ăn tinh-thần đầu năm với anh em phe ta cho vui. Cũng giang rộng tay mời nhiều anh em phe khác cùng tự-do thưởng-thức. Thà khao mọi người món ăn không ngon còn hơn đóng cửa ăn một mình mang tiếng xấu bụng. Chúc anh em luôn làm ăn phát-đạt, mạnh khoẻ và nhất là đoàn-kết. Nay kính.

Viết xong ngày mùng 2 tết Quý Mùi , lúc 16 giờ (2-2-2003)

Vô Danh Nghệ.

– Chân thành cảm-ơn mọi sự giúp-đỡ , góp ý của tất cả các anh em trong quá-trình hoàn-chỉnh bài này.

– Bài viết có dùng và cải-biên một số văn thơ của Nguyễn Trãi, Nguyễn Công Trứ, Nguyễn Du, Tú Xương, Hồ Dzếnh, Hàn Mặc Tử, Trạng Quỳnh, cadao Việt Nam và nhiều thơ vô danh cùng một số tư-tưởng, danh ngôn để phù-hợp với ý-tưởng bài.

– Tác giả chỉ chấp-nhận sự phê-bình của ai có lương-tâm thật sự trong sạch với anh em và ngành-nghề của mình.

 

“Đời Tôi để Lịch-Sử xử” (Nhất Linh).

 

Chú thích:

(1)        Tên cơn bão xoáy ở eo biển Messine. Dù tàu bè thoát được thì cũng bị trúng bãi đá ngầm Scylla rất gần đó. Ý gần như “họa vô đơn chí”.

Tôi cải-biên vài chữ cho hợp ý bài viết : (2) Bản gốc: “… trong đó có hương”; (3) Bản gốc: “Nhớ thương còn…”; (4) Bản gốc:”Của người mình nhớ…”

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s