Cảm hứng nhiếp ảnh (2)

(tiếp)

Chương thứ hai:       Trang bị máy, “nghệ tơ” còn méo mặt

Nâng cấp hàng, Artist cũng nhăn răng.

Cửa ải ban đầu còn đang lạch-bạch chưa qua, thì cái họa về “sắm đồ nghề”, nôm-na là “tìm công-cụ sản-xuất”, lù-lù ám ảnh trước “con đường nghệ-thuật” gây khó dễ như một trạm thu phí với giá vé tuốt-tuồn-tuột trên trời. Y tàn-nhẫn rỉa sạch vốn-liếng cho lắm anh cháy túi. Khốn-nạn thân anh như số phận của “Ulysse-muôn-vàn-trí-xảo” bị cảnh “Tomber de Charybde en Scylla” (1) do Poseidon trừng-trị.

Lúc lê chân ướt chân ráo chèm-nhẹp vào lớp là lúc cái tư-tưởng ngây-ngô như nai của anh bị chi-phối về việc chọn “hàng”. Thầy tận-tình vẽ đường dẫn lối. Chưa tìm ra “đồ” thì thầy dắt đến “vựa quen” mà mua. Có khi thầy đành rứt ruột “gả” phứt luôn máy của mình đang dùng để trò được việc, rồi thầy sẽ từ-từ sắm món khác sau. Hên nhờ xui chịu. Gặp “hàng tốt” thì cám-ơn thầy nức-nở. Giới-thiệu tiếp “mối” khác cho thầy vui, quảng-cáo thầy như thần-tượng. Xui thì khỏi nói. Máy trục-trặc lia-lịa. Càng sửa càng hư, tiếc ôm khư-khư , khổ thêm chôn vốn. Nhờ thầy đem đi sửa thì thợ đại tài của thầy có lúc cũng đành bó tay dù chạy-chữa tận-tình. Tiền kẹt, bán không ai dại mua lại máy mình. Đành năn-nỉ chịu lỗ trả lại. Chỉ trách mình xui, không ai nỡ trách thầy ác ý. Vì thầy là thầy. Thời buổi nạn nhân-mãn, cát vàng lẫn-lộn chẳng ai lường hết bất-trắc, kể cả thầy. Điều không ai muốn xảy ra.

Tiếp còn phải động não săn tìm “hàng độc” ngoài chợ trời Lê Lợi, Nguyễn Huệ để cập-nhật nâng cấp cho cái “của quý vật-chất” lên được “bằng chị bằng em”. Liệu hầu bao mà theo “phé”. Nhớ luôn xem thông-tin qua các cuộc thi, tài-liệu xem ảnh trúng giải bằng món gì để bắt-chước mua mà dùng cho mau lên tay. Nếu hàng không ưng thì chịu khó bù tiền đổi thứ khác hay ký gởi chờ đó. Khi thành “khách quen”, “mối ruột” thì có thể thương-lượng mua thiếu chịu chờ thời-gian huy-động vốn trả góp. Phải sòng-phẳng với nhau, tuyệt-đối cấm bắt-chước mấy gã nghệ-tặc tầm cỡ “lão gia” thiếu chịu thì thiếu thả ga mà mua thì kỳ-kèo từng đô một và bới lông tìm vết kiếm chuyện đì giá tiếp; mà lúc mua rồi bày đặt vòi-vĩnh quà khuyến mãi, filter, bao máy, pin hay tệ lắm là một cuồn film để test. Còn chưa kể nhiều lão Artist ma-đầu bày đặt giới-thiệu đứa-gọi-là “đệ tử” ra mua nhằm khỉa phần trăm để moi tiền sắm đồ chơi. Dân bán máy hay người mua chưa biết ai được thời hơn ai nhưng hàng độc thì không bao giờ thiếu, cứ chịu khó đợi từ-từ sẽ lòi ra. Thiệt là tức chết khi phô-bày món đồ nghề của mình thì:

–           Í ẹ ! Dính hàng “luộc” rồi ! Bị ai “thuốc” vậy?

–           Hiệu đó mà chơi gì .

–           Chọn NK hay CN đi, thầy nói có gì chơi chán cũng dễ bán lại không lỗ.

Bị khích tướng kế, tức chưa?

Thầy bảo, lại thầy bảo. Cái gì thầy nói phải đúng cả. Kinh-nghiệm đã khuyên nên nghe kỹ cái thầy nói và xem kỹ hàng khi mua cho khỏi mích lòng về sau.

Sau vài lần thất-bại trong việc sắm đồ thì trò cũng đạt một kinh-nghiệm ngang cơ với thầy, đủ sức ngẩng cao đầu trong Hội Khoe Của nếu có. Bạc tiền thì châm vô liên-tục và không hạn-chế. Nói dân nhiếp-ảnh nghèo là sai. Lắm anh nhờ bà-con nước ngoài viện-trợ về tiếp sức.

Tính chơi giả-sử cứ một anh cần trung-bình 3500 đô cho đồ nghề (2 thân máy: 1100$, 2 ống kính:1500$, 1 flash: 450$, 1 chân máy: 150$, 6 filters: 300$). Đất Sài-gòn nếu chỉ có 2000 phó-nháy thì tốn sơ sơ 7.000.000 đô; thống-kê số-lượng chính-xác trên toàn quốc ra tiền ta thì dữ-hội hơn, đếm mệt xỉu. Số tiền dư sức xây mấy bệnh-viện, trường-học cho dân nghèo kèm khuyến mãi một nhà dưỡng-lão cho Nghệ-sĩ.

Chơi nhiều, hồi vốn chưa kịp do hàng bị đề-mốt thì lại phải tiếp-tục đi đổi bù tiền. Thành ra giống như ai cũng tự-nguyện đóng một lệ-phí “cập-nhật thời thượng” cho dân bán máy. Lời đâu chưa thấy, mà theo quy-luật, lỗ là tất-yếu. Chưa kể gặp sự cố thì méo mặt thua trắng. Còn kinh-hoàng cái cảnh phe ta bị chìm xuồng khi đi sáng-tác trên hồ Lak năm nào. Cứ đi tìm phỏng-vấn các nạn-nhân hôm ấy thì rõ.

Mà trong cuộc chơi này, thầy lẫn trò , dù thắng hay thua, đều xem như một thú vui của mấy bà “đấu” đồ trang-sức. “Photographer Fashion” đầu thế kỷ 21 ghi như sau:

“Body AF, design thật quạu, đủ các chức-năng “Pro”. Ong kính AF dù fixe hay zoom phải là loại Internal Focus mới đúng điệu. Ong kính “For” được công-nhận là “Pro”do giá có loại đã cao hơn hàng hiệu với điều-kiện có Stab, HSM, LD, Aspherical… Filter UV, Skylight đã được thay bằng Dynamic cho trong hình. Polar các loại phải đầy-đủ mà phải là Circular. Filter màu cho đen trắng nay vẫn còn cần-thiết. Ai sắm càng nhiều loại filter thì càng tốt cho công-việc. Nhứt là nay cần thêm 3 loại red-green-blue enhancer cho lên màu. Đèn flash chỉ số cao, giá chót 40 để đánh xa với các chức-năng TTL, second curtain, stroboscopic,… kèm filter màu cho đèn, slave, dây synchro, pin sạc dung-lượng cao. Chân máy cao, chắc mà bảo-đảm gọn nhẹ kiểu poly-carbon. Máy đo sáng cầm tay đa chức-năng đủ để cầm nhấp lấy le. Thiết-bị studio càng mắc càng bảo-đảm. Nói chung cứ lấy giá hàng hiệu làm chuẩn tối-thiểu và theo châm-ngôn “tiền nào của nấy” là yên bụng. Film và giấy thì khuyên dùng thứ trùng tên hãng tài-trợ để tiện gởi ảnh dự thi. Máy lớn thì thiên hình vạn trạng khiến tự-điển không chép nổi. “Đồ” phải nâng niu giử kỹ phòng mất “gin” để ít lổ khi bán hay đổi lại. Còn riêng phục-sức cho Nghệ-sĩ sành điệu chỉ yêu-cầu độc nhứt một áo banh ngực, hở nách, đầy nhóc túi từ trước ra sau, màu tự chọn, tục gọi là “áo Khỉ”, nam nữ dùng chung. Sắm thêm mobile thì đạt tước-hiệu ECAP (Exellent-Call-Artist-Photographer) cho dễ làm ăn…”

Đến đây phải kể một chuyện truyền miệng tối quan-trọng ít ai biết vì không sử-gia nào dám chép do nhiều lý-do “tế-nhị”:

“Số là sách Tử-Vi Đẩu-Số của Hy-Dy Trần Đoàn từ hàng trăm năm nay đã chép rằng mạng số Nghệ-sĩ luôn có các sao Đào-Hồng-Tướng-Kỵ-Phục-Thai chiếu nên Nghệ sĩ hay được người khác phái ái-mộ vì tài. Và từ đó, họa Đào-Hoa cũng đã sinh ra…

Và thế nên khi đàn-bà con gái thuê Nghệ-sĩ chụp ảnh là bị dính “sự cố” rắc-rối hoài-hoài.

Và với các nữ Nghệ-sĩ tài-hoa, cái “cám-dỗ ngàn xưa” cũng chẳng nể mặt tí-ti nào.

Và thầy quen thói mời người mẫu đẹp đến lớp sáng tác để hổ-trợ trò hứng-thú mà dợt nghề cho mau lên. Khiến người mẫu mới vô nghề ưa mò tới mấy lớp sáng-tác đặng hy-vọng mau nổi tiếng, vừa khỏi sợ bị “ế độ”.

Và các Nghệ-sĩ hay về thăm thầy cũ để thừa dịp làm quen mỹ nhân mà thử lửa “hàng hiệu” mới “lên đời”.

Và cuối-cùng, một thầy đồ Nghệ ngồi nghía được nhiều “pha” vi-vu quá đã mắt đến nỗi ngẩn-ngơ quên chụp mà nổi hứng làm thơ như vầy (trích):

 

“…Huy-chương, tước-hiệu bề-bề,

Nghe hơi người mẫu cũng mê-mẫn người.

Nhìn trò (dàn) “dựng”, thầy ngồi bất-lực,

Ao đỏ xanh bức-xúc anh em,

Má đào bốc lửa cơn thèm,

Ngực (tấn) công, mông (phòng) thủ như thêm rơm, dầu.

Thầy chán-nản mà rầu méo mặt,

Cái khổ này thắc-mắc hỏi ai ?…”…

 

…để chọc thiên-hạ cười chơi. Thơ truyền tới tai chọc quê Tổ nên Tổ tức lắm vì không làm gì được. Lúc lâm chung, Tổ nguyền rằng nếu ai lấy đồ nghề chụp khỏa-thân vốn tràn-trề ô-uế mà chụp “đám” khác thì Tổ sẽ khiến bị ế độ cho bỏ ghét. (biết thân muốn tránh Tổ quở thì nên sắm thêm bộ đồ-nghề chỉ riêng chụp khỏa-thân mới yên).

Đệ tử lo-lắng hỏi về việc gởi ảnh khỏa thân dự thi, Tổ chỉ nói “Được, không cấm” rồi mỉm cười nhắm mắt từ-từ mà tịch.

Đệ tử lo chôn-cất tử-tế, không quên gom huy-chương, bằng tước-hiệu của Tổ đem đốt sạch như lời Tổ dặn. Tổ vốn biết trước để lại chẳng ích chi; bán ve-chai nó trả rẻ, lời lóm “giá thợ” chẳng bao nhiêu đếm tiền thêm tức. Tổ cũng không chịu để lại phim và tác-phẩm cho bất cứ ai vì ghét thiên-hạ nhìn mà bắt chước. Tổ cho phép đời sau tùy nghi định-đoạt quy-chế thi-cử…”

Chuyện thi-cử thế nào xem chương sau sẽ rõ.

 

Chương thứ ba:         Thi Grand Prix, thí-sinh tìm danh-vọng

                                    Chấm Cồng-cua, giám-khảo lãnh tiếng oan.

“Học thầy không tày học bạn”. Có bạn bè chỉ vẽ nhau học thêm vui, tăng hào-hứng lúc sáng-tác ban đầu. Thầy dù giấu nghề theo kiểu thầy. Nhưng bạn lại dấu cái thầy không dấu. Học bạn lại rẻ hơn học thầy, do miễn phí. Bạn có bạn tốt bạn xấu. Vớ trúng thằng “nổ” loại:

 

Nghề còn bưng-bít như hang thỏ,

Miệng đã tô-hô quá lổ trê…

 

…thì dẹp nó qua một bên tìm bạn tốt khác hạp ý vui hơn. Vả lại do cùng trang lứa nên khi cùng mài cùng mò lẫn nhau trong sáng-tác thì càng sung càng sướng, thêm hứng đôi bên.

Tất-nhiên những tác-phẩm , bầy con nghệ-thuật , phải ra đời. Dù con so thiếu tháng hay con rạ, chưa chắc con khôn cũng làm mát lòng rời-rợi. Vác khoe với anh em bạn bè, nhứt là trình thầy như một lể rửa tội tác-phẩm với các nghi-thức: thầy ngắm-nghía kiểm-tra nét, hỏi tham-khảo kỹ các chi-tiết thông-số kỹ-thuật cùng với hiệu máy, loại ống kính, hiệu film, hiệu filter, density/balance màu, nơi chụp, cắt cúp, đặt tên ảnh, khuyên vài điều rút kinh-nghiệm cho lần sau. Tất-nhiên người luôn khuyến-khích gởi ảnh dự thi. Tưởng-tượng nhà có gái đẹp là có người tới rủ-rê đi thi hoa-hậu để hy vọng “vớt” được một tấm chồng ngoại hay chồng giàu cho đã. Hỏi ai không thích?

Cái giai-đoạn hào-hứng của cuộc thi ảnh ở ta là lúc xem chấm công-khai mà trên thế-giới chưa và không hề có. Hay ở chổ ấy. Thử tưởng tượng các anh em từ tay non tới lão làng đều vây quanh khu vực ban giám-khảo (BGK) như xem thi hoa hậu. Cũng chấm vòng 1, vòng 2, vòng 3. Vui lắm chứ, như lể hội vậy! Các “thí-sinh” ảnh được BGK yêu-cầu trưng-bày ra từng loạt để duyệt cẩn-thận từng em một. Nhiều tấm được ông này chê úp lại, lão kia xuýt-xoa khen đẹp lại lật ngửa lên, bà nọ đi qua đỏ mặt thò tay úp lại… Up úp mở mở hoài làm nhiều “bậc cha sanh mẹ đẻ” lên ruột, hồi-hộp muốn bứt tim. Đôi tay lão-luyện BGK che tới che lui, sờ qua sờ lại từng ảnh vừa bàn nhau cắt-cúp thế này mới thấy “đã”, hay là nghiêng qua kia một tý cho “cân” … Làm anh chị em ta học được lắm điều bổ-ích nhứt là nắm ý từng vị BGK cho cuộc thi sau (lạ gì có một anh đứng cạnh tôi đã đoán trúng phóc hơn thầy Lăng Ông bức nào được vị nào ưa, và khuyên tôi rọi ảnh ở lab nào mới đúng ý BGK nữa kìa). Trách chi anh em chen-chúc đến xem bằng được như lể hành-hương Thánh Địa vậy.

Thế-giới xưa nay người ta chấm ảnh chỉ dùng “lý” mà chấm. Còn ta siêu hơn vì biết kết-hợp giữa “tình” và “lý”. Có một dạo truyền-hình quay lại một buổi chấm ảnh công-khai. Xem thì biết. Quả là phương-pháp “made in NSNA” siêu-việt mà thế-giới cần rút kinh-nghiệm: sau khi chấm mặt ảnh theo “lý” như cách phàm-tục xưa nay, cách chấm theo “tình” tiếp theo là lật lưng từng tấm để xem-xét cho thấu-đáo giá-trị nghệ-thuật đến tận cùng mặt trái của nó, bám sát hiện-thực, đúng theo câu: “tình lý cân phân”. Một anh đã từng trải nói tôi rằng cách này cực-kỳ công-bằng vì không bao giờ “đánh rớt lầm” nhân tài. Có bất-trắc thì phần “tình” vớt lại phần “lý”. Nếu không nhiều anh em phe ta rớt oan mạng, tội-nghiệp lắm!

Trước hết vẫn là tội BGK – các đại Nghệ sĩ cao thủ – đang đứng trước cái khó-khăn trên đường nghệ-thuật của chính mình. Cảnh “Sống làm Nghệ khắp người ta” đâu dễ. Chỉ mình mới tự hiểu mình thôi vậy. Tệ hại hơn là đâu có được xơ-múi bao-nhiêu tiền đâu? Mấy cha “khuất mặt khuất mài” dành chấm-mút hết sạch. Vì mê báo-cáo số-lượng ảnh dự thi cao hơn năm nước mà cuộc thi giang tay nhận ảnh thả ga không hạn-chế. Báo hại ban tổ-chức chọn ảnh, vô danh-sách mệt hả họng, rồi khi chấm xong lo “gói xác” vô bịch nylông chờ trả về tác-giả quản-lý. Chẳng ai thèm thông-cảm mà còn dám ba-que xỏ lá chơi “biển người” gởi một lần hàng trăm ảnh để hy-vọng “vô” một tấm mới chết người ta! Có ai nghĩ ra việc đóng kha-khá lệ-phí ảnh nhằm bồi-dưỡng riêng cho BGK đở lao tâm lao lực đâu? Họ chẳng có được một câu “cám-ơn” dù lạt như nước ốc. Tiền eo bạc hẻo chỉ trông chờ vào những đồng bạc bố-thí rỉ giọt của anh tài-trợ. Y có lúc cao hứng bổ-nhiệm một tay vừa dốt đặc về “Phô-tô-Ac” vừa vênh-váo kiểu Đài-Loan lựa vợ, vô ngồi gác cẳng ngang cơ với BGK mà chấm thi làm tổn oai, coi thường chân giá-trị phe ta lắm lắm! Nhưng vì ăn cơm Chúa thì phải múa thôi, tránh sao khỏi?

Còn trong lúc chấm thi, phe cổ-động bên ngoài cứ chọt câu này, xỉa câu nọ làm mất trật-tự và nhứt là công-kích linh-tinh vô văn-hóa với ngôn-từ phản nghệ-sĩ . BGK nghe tức trào máu mà phải câm họng chịu đòn. Bọn xấu lợi-dụng cơ-hội mà há mồm thối phịa đủ thứ: nào là thằng cha nọ đã “ngậm” tiền thí sinh X. , còn thằng Y. “đi đêm” trước với con mẹ nào đó rồi, mấy chả được mụ Z “tạm ứng” trước phần trăm tiền thưởng. Hỏi ai không tức khi bị xuyên-tạc nói xấu? Có vị đành phải ôm hận mang tiếng “lẻn trốn về” cho khuất mắt đám “trời đánh không chết” ấy. Việc đúng hay sai thế nào chẳng ai dám nói. Nhưng đâu hãy vào đấy vì đã chịu chơi phải đồng tình chấp nhận luật, xem BGK là cha là mẹ, hơn cả trọng-tài trên sân cỏ vì trọng-tài còn bị treo còi mà chửa ai có quyền treo ghế BGK cả. Hơn nữa, thấy không, họ không lợi-dụng “mồm kẻ sang có gang có thép” để cự với mấy “nghệ non háo thắng”, cũng chẳng dám đôi co tranh-luận với ai từ đó về sau. Thì phải tôn-trọng họ chứ , nhứt là khi họ đã lịch-sự với ta đến thế.

Nhờ vượng khí mả tổ độ mạng nên khiến “cái khó ló cái khôn” giúp BGK điều-nghiên ra một sáng-kiến tuyệt-vời xưa nay chẳng ai tưởng-tượng nổi để đối-phó với cái-gọi-là “chê BGK bất tài”. Nhớ rằng trong mọi ngành khác khi hành nghề thì người ta phải có giấy phép hay bằng-cấp phòng khi bị các cơ-quan chức năng “sờ gáy”. Ở đây, các ông bà Nghệ ta chẳng có giấy nào lận lưng quần để thủ thân, thơ tay lại càng không có vì chẳng có ai cao hơn để làm ô dù. Sáng-kiến được nhất trí là lấy đại vài tác-phẩm của mình ra treo chung-chạ với các ảnh dự treo. Có ba cái lợi:

– Thứ nhứt là tạo được tính đồng đẳng trước khi khẳng định bình đẳng giữa BGK và thí-sinh. Theo đó là sự khẳng-định thần-kỳ:

“Nhiếp-ảnh là môn ai chụp cũng được và ai chấm cũng được”.

– Thứ hai là thể-hiện cái điểm chuẩn cũng như cái nhìn của BGK, các thí-sinh cứ bám theo đó như trọng-tâm đề-cương ôn-tập là chắc ăn cho lần thi sau.

– Thứ ba quan-trọng nhứt là BGK tự khẳng-định trình-độ của mình. Mọi người cứ nhìn vào đấy mà uốn lưỡi ba lần, vừa tự xét ảnh mình trước khi công-kích. Nếu không thì chúng mày nên về đóng tiền học với chúng ông vài khóa rồi tính tiếp; chớ xỏ mồm vào làm rách việc người khác!

Một cái rất ngộ, ngộ lắm ! Một bức ảnh trúng giải ngoài các tiêu-chuẩn thông-thường ra sao thì không biết nhưng ta thấy thường còn kèm theo một yếu-tố ngoại-lệ: gây phẫn nộ dư-luận. Nhớ hồi khoảng năm 2000 gì đó , bức ảnh biệt danh “Ma Đói gắng sức Moi Đá” ẵm giải nhất làm dư-luận la-ó dữ-dội trước trò “ngựa bán độ về ngược” làm tiêu dênh số tiền cá-cược khổng-lồ. Mà “Hạ thủ bất huờn” thì chịu. Lạ và hay hơn nửa là sê-ri BGK cũng được nổi tiếng “ăn theo” với tác giả. Lời lý-giải nông-cạn duy nhứt theo thuyết nhân-quả là vì “ở hiền gặp lành” do dùng đúng “tình-lý”. Công-phu “xoay tròn quả phúc” lâu ngày đến khi “phúc ứng nhãn tiền” thì mới biết giá-trị “một chỉ vàng ròng hơn hòn đá tảng”. Đơn-giản cái phẫn-nộ là do cái ganh-tỵ tiểu nhân, chấp-nhất chi cho tổn thọ. Từ ấy mới thấy cuộc thi ảnh khác với thi hoa-hậu ở điểm là người ta, thường là đồng-nghiệp, hỏi phần ứng-xử ở BGK, hỏi hoài đến khi có câu đáp thỏa-đáng mới thôi. Hiểm độc thay, câu hỏi lần nọ quá hóc-búa đến nỗi ông cố chủ-tịch hội-đồng nhà ta đến lúc nhắm mắt vẫn chưa giải-đáp được cho thiên-hạ nhờ. Các nhà lý-sự phê-bình cũng đành mang tiếng “mít đặc”. Thương giới hậu-sinh tới nay tắc-tị y chang Trạng Quỳnh đứng ngắc-ngứ hoài trước cửa buồng tắm của Thị Điểm chỉ vì bí câu đối “Da trắng vỗ bì-bạch”.

Còn thi ngoài nước là một chuyện khác. Có bức ảnh thi trong nước thì đậu, mà khi đi ra ngoài thì rớt té nước. Và ngược lại. Chẳng lạ chi có anh thi nhiều lần ở nước ngoài với độc một bức ảnh mà ăn điểm lia lịa. Cứ ráng thi đủ tiêu-chuẩn tối thiểu trong nước, còn lại bao nhiêu lấy điểm quốc-tế bù vô cho đủ để vô “Trung-ương”. Quả là “xuất khẩu là chính”. Tới khi ăn giải cao thì nguồn chất xám bị lãng quên mới được khám-phá. Mà cũng lạ mấy tác-phẩm ấy lại chẳng gây ồn-ào dư-luận. Cũng buồn vì không có gì để bàn-tán chơi. Cái chông gai của khâu gởi ảnh nước ngoài thì nhiều hơn. Từ khâu gởi ảnh đi bằng đường bưu-điện phải tìm mẹo nào gởi kèm lệ-phí bằng tiền đô cho khỏi mất, nếu hên có ai đi nước ngoài cầm theo thì an-toàn tuyệt đối, khỏi bị kiểm-duyệt lôi-thôi mất thì-giờ , tiền bạc lẫn nước bọt để giải-thích. Nhưng bù lại khi ảnh trót-lọt thì thường với tấm ảnh nghiêm-chỉnh là anh ít nhiều cũng đậu. Ít thì 1 điểm, nhiều thì mười mấy điểm một lần, giống như giá xuất-khẩu thì phải cao hơn nhiều lần giá vựa gốc. Một vốn bốn lời thấy rõ nên nhiều anh chưa đầy một năm đã dư tiêu-chuẩn vô “Trung-ương”.

Mừng có thời gian, phó-nháy vô “Trung-ương” ồ ạt, rồi AFIAP, EFIAP, VAPA, PSA… ì xèo (chưa nghe nói tới ARPS, FRPS…chắc tại khó vô quá chăng?). Nhiều anh em “non tuổi đời, sáng ngời tuổi Nghệ” đã làm xứng danh “con hơn cha nhà có phúc”. Việc khiến mấy Nghệ thâm niên phải ghen-tỵ mà quở: làm sao vô nhanh vậy? Đông quá còn gì là cao quý nữa? Khiến nhiều anh “đắc-quả” bị mang tiếng “tu đường tắt”.

Rồi nghe đồn luật mới đưa ra dù được bao nhiêu điểm cho một lần thi thì anh chỉ được 1 điểm cho Trung-ương mà thôi, để hòng tránh nạn lạm-phát, giử giá Nghệ-sĩ . Theo tác-giả, tại sao không bắt-chước theo tiêu-chuẩn quy-hoạch, chiếu theo mật-độ dân cư từng vùng mà quy-định tỷ-lệ phần trăm số lượng nghệ-sĩ . Như vậy ít gây mất lòng hơn. Một khi số lượng Nghệ đã đủ thì những anh còn lại dù có đủ tiêu-chuẩn thì được xem như thành-phần Nghệ dự-bị chầu rìa. Cho mấy anh cứ ngồi nhà mặc sức cầu trời cho Nghệ nào chết đi để hy-vọng mình được trám vô ngồi như chức quan hậu-bổ. Cách này tuy gây thất thu nghiêm-trọng hội phí mà không ai ta-thán. Hơn nữa là không ai đổ-thừa địa-phương cho gia-nhập nhiều để dành lấy đa-số phiếu bầu trong đại-hội. Cần nghiêm-chỉnh bàn kỹ để hợp lòng anh em. Tốt hơn để cho bề trên lo-liệu.

Trở về trận Vũ Môn nội địa đầy căng-thẳng. Cái cảnh “đau như đòn hằn, rát như lửa bỏng” thì thôi nhiều khỏi nói. Nếu tỷ-lệ đậu gần 100% kiểu thi tú-tài thì còn gì hay? Hễ “vô” là được giá chót 1 điểm “gối đầu”. Trước để vui với anh em dù là nằm dự treo trong góc. Sau là lãnh thưỡng ít tiền để gỡ vốn cho kỳ sáng-tác sau và khao anh em cùng vui vài xị. Kế là nở mày nở mặt khi thấy thiên-hạ đến bình ảnh của mình. Cái sợ nhứt là cảnh cụng hàng trong khi chấm ảnh. Để rồi khi ảnh mình lọt vô mà ảnh anh em mình rớt (hay ngược lại) thì thiên-hạ lại nói tới lui làm mích lòng dể xa nhau lắm. Mà trong nghệ thuật phải “dĩ hòa vi quý” nên cái khó khăn (lại thêm một khó khăn) là làm sao đừng cho ai biết trước mình sẽ gởi ảnh nào cũng như phải giấu cái chổ sáng-tác, cái ý-tưởng mình sản-sinh ra. Dấu, dấu thật kỹ như Photo chi-bảo ! Mang tiếng “mèo dấu cứt” cũng phải nhịn nhục vì đại-sự. Lủ bạn xấu mà biết thì chúng tìm lại vị-trí mình đã sáng-tác để dàn dựng lại “tới” hơn (có kẻ uống máu liều phá tiêu cái tiền cảnh đẹp sau khi chụp để khỏi ai mò tới). Chưa kể thằng đểu sẽ “đạo ý” y khuôn, hay tệ hơn tìm cách “chôm” phăng cái phim của mình cho khoẻ nhằm gởi dự thi chổ khác. Có lúc ảnh mình sẽ bị chúng “phổng tay trên” đem đăng báo kiếm nhuận-ảnh mua phim chơi. Cái đó người ta hay la làng hoài chưa kể lâu lâu thấy trong sách ảnh này có một tác-phẩm đề tên tác-giả này, sang sách của cuộc thi khác thì ảnh na-ná 90-99% lại mang tên tác-giả khác. Sĩ và Nghệ giận nhau cũng từ đó. Anh này buộc tội anh kia là Daguerre cướp công phát-minh nhiếp-ảnh của Niépce. Thành ra cái “tội tổ-tông” hóa thần Trùng mãi đeo-đẳng nhà photo ta mà chẳng thầy bà nào đủ cao tay ấn mà ếm cho yên chuyện. Khổ thật, khó mà tránh ! (Lại cứ KHÓ-KHỔ, nghe nói mãi, mệt thật!)

Trách nạn cụng hàng với lý-do chủ quan thì phải phân-tích bào-chữa cho tới nơi tới chốn qua hoàn-cảnh khách quan. Số là số lượng thầy và lò luyện thi NSNA rất khiêm tốn, chưa kể kiến-thức ai ai cũng hạn-chế, anh em tay ngang đông-đảo, ít trường-phái mà được duy-trì trên nửa thế-kỷ. Công-thức sáng-tác kiểu từ-chương của Thánh-hiền Xì-tin Phô-tô-ngáp được bóp-nặn tinh-hoa từ vài kiểu ảnh đã trúng giải. Vô-tư “nối gót cha anh” theo đúng rặt bài là chắc ăn, khỏi sợ bị đàm-tiếu. Như Tôn Tử đã khuyên tập-trung quân đánh riết một chổ của địch tất giải được vây, chuyển bại thành thắng.

Do tính công-nghiệp hóa đậm-đà màu-sắc dân-gian của cương-lĩnh sáng-tác như vậy nên tất-nhiên dù không chụp chung thì cũng đừng trách tệ nạn “cụng hàng”. Hay thay cái “tình” của BGK – giải-pháp thay thế cách bốc thăm quá may rủi để quyết định thắng bại. Càng lạ hơn khi tới nay chửa có lời chứng-minh thoả đáng:

 

Tình chỉ đẹp khi còn dang-dở,

Đời mất vui khi đã vẹn câu thề         (Hồ Dzếnh)

 

Và cái thằng tôi này sực nhớ là phải viết thêm hai câu thơ của cụ Nguyễn Công Trứ cho đủ bộ:

 

Chử tình là cái chi chi

Dầu chi chi cũng chi chi với tình.

 

Ôi ! Cuộc đời đầy phức-tạp.

Cái độc đạo dự thi nhằm thăng tiến lên Nghệ-sĩ hệt như đường khoa-bảng tự ngàn xưa. Cũng có giải nhất oai như trạng-nguyên, vinh-quang trước bá-tánh. Vì chế-độ đa thê bị cấm nên trạng-nguyên không được nhà vua (nay là BGK) gả công chúa mà chỉ được lãnh ít tiền còm hay tấm mề-đay để nhà ngắm. Lý do chính một phần là ngày nay nhiều anh đổ đầu hàng trăm lần, thậm chí có nhiều cô bình đẳng với nam giới cũng vô giải nhứt ì-xèo. Hoan-hô giải-pháp “của đi thay người”! Nếu không liệu BGK lẫn nhà tài-trợ có đủ số con gái, và thậm chí luôn cả con trai hàng năm để mà gả nhiều đợt trong thời-đại “Thuận vợ thuận chồng, đẻ con đông nuôi mệt nghỉ” nhường chổ cho “kế hoạch hóa”? “Huợn cơ” hơn nữa khi thấy có vài vị tầm-cỡ sếp sòng trong làng photo với chức-vị bén rể rậm-rịch như cây si cổ thụ, vẫn còn lom-lem gởi ảnh dự thi. Hỏi thì họ nói ” để vui thôi mà”. Phải công-nhận mấy ổng bả còn “sung độ” hết biết. Chưa kể khi tuổi trên 60,70 vào cõi thọ mà vẫn:

“… Canh bố cục, nạp phim, đo sáng,

Đoán mây mưa, xoạc cẳng, lên nòng,

Đồ chơi lủng-lẳng, lòng-thòng,

Phất-phơ “áo Khỉ”, một lòng ra đi…”

…sáng-tác không thua gì dân trai tráng. Bỏ bạc triệu đi săn ảnh đối với mấy vị “ghiền đậm” ấy chỉ là “thổi kèn tý đỡ buồn”, chả thấm-tháp vào đâu. Ay là cái phong-độ “Thân lão, Tâm bất lão” . Bài viết đầu năm Con Dê khiến tác-giả cầm bút phải run tay vì bụng lên cơn rậm rực, sôi máu thèm-thuồng cái mà ca-dao ông bà xưa tả:

“Ông già, già tóc, già hơi

Già răng, già lợi, ĐỒ CHƠI không già“.

Xin mạn phép tiếp-tục lãi-nhãi là làm NSNA khó lắm. Khó từ thuở ban đầu, khi mộng thành hiện thực vẫn khó bởi nhiều việc linh-tinh. Từ-từ đọc nghiền ngẫm chương sau mà biết thêm. Đừng xem quá vội mà hết hay.

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s